H.S.E و چشم‌انداز ایمنی :

فعالیت HSE در ایران همزمان با تدوین قانون کار آغاز شد. سال ۱۳۳۷ منشور فعالیت‌های حوزه HSE با اصطلاحات و اعمال چند تغییر عمده نسبت به طرح‌های نخستین در قالب قانون(اساسنامه) تنظیم شد و به تایید مجلس رسید.

براساس آمار سازمان بین‌المللی کار، هر ثانیه ۸ اتفاقات در سراسر جهان روی می‌دهد. در این صورت اگر قربانی هر حادثه را یک نفر حساب کنیم، باید ادعا کرد هرثانیه جان ۸ نفر از انسان‌ها با مخاطره روبرو می‌شود؛ این آمار بیانگر اهمیت و ضرورت وجود نهادهایی در حوزه ایمنی و بهداشت برای پیشگیری و رسیدگی به عواقب ناشی از بلایای طبیعی است.

به گزارش ایلنا، شروع فعالیت‌های رسمی‌ در زمینه ‌ایمنی و بهداشت کار در ایران، به ۱۳۲۵ و همزمان با تشکیل وزارت کار و امور اجتماعی برمی‌گردد.

همزمان با تدوین قانون کار

در واقع، فعالیت HSE در ایران همزمان با تدوین قانون کار آغاز شد. سال ۱۳۳۷ منشور فعالیت‌های حوزه HSE با اصطلاحات و اعمال چند تغییر عمده نسبت به طرح‌های نخستین در قالب قانون(اساسنامه) تنظیم شد و به تایید مجلس رسید. مطابق این قانون وظایف مربوط به ایمنی و بهداشت کار به اداره کل بازرسی کشور واگذار شد.

HSE‌ اختصار جمله Health & Safety Executive است. Health به معنی سلامت، موکد این نکته است که یک مهندسی ایمنی و حفاظت محیط زیست موظف است از سلامت منابع انسانی زیرمجموعه‌اش حفاظت کند.

Safety به معنی ایمنی است. مهندس ایمنی و حفاظت زیست موظف است علاوه بر تامین سلامت نیروی انسانی، ‌ تدابیر لازم برای حفاظت کامل از دستگاه‌های صنعتی را هم بیاندیشد و به کار ببندد.

ENVIRONMENT به معنی سلامتی هم مبین این است که مهندس HSE موظف است از محیط زیست هم مقابل آلودگی‌های به ویژه صنعتی، ‌ محافظت کند.

تقسیم بندی کلی
HSE را می توان در حالت کلی به دو شاخه ی HSE - MS و Technical تقسیم بندی کرد. با پیشرفت علوم صنعتی و ورود ماشین آلات به زندگی مدرن بشری و سایه انداختن تجهیزات و دستگاه‌ها در فرآیندهای کاری و افزایش تعامل انسان‌ها با اجزای محیط های صنعتی، سازمانها با چالش های جدید و مستمری در رابطه با موضوعات سلامت، ایمنی و بهداشت مواجه شدند. مدیریت HSE برای حل این چالش‌ها و خاتمه دادن به تمامی دغدغه های جهان صنعتی مطرح شد. از این مدیریت یکپارچه به " HSE: HSE Managment System " یاد می‌شود.

ایمنی پیش از HSE
بدون شک، پیش از ظهور و گسترش مهندسی HSE در ایران، ‌ مجموعه‌هایی مانند آتش‌نشانی، اورژانس و حتی نیروهای مسلح کشور نقش پررنگی در کنترل حوادثو بلایای طبیعی و کاهش صدمات ناشی از پیامدهای آن داشتند و البته هنوز هم نقش‌ غیرقابل انکاری در این مقوله دارند.

برای نمونه با نگاهی به تاریخچه سازمان‌های آتش نشانی کشور، متوجه می‏شویم یکی از عوامل بسیار موثر در تأسیس اینگونه سازمان‌ها در دنیا و به تبع آن در کشورمان، پیشرفت‌های تکنولوژیک و صنعتی در قرن گذشته و مکانیزه شدن حیات بشر امروز است. اگرچه این پیشرفت‌ها برای مناسب سازی حیات بشر سبب رفاه و آسایش انسان شد امّا به تبع آن حوادثو خطرات روز افزونی نیز انسان هزاره سوم را تهدید می‌کند.

۱۵۱ سال پیش و هنگامی که تبریز به تصرف قشون اشغالگر روسیه درآمد. روس‌ها برای تامین منافع اقتصادی، سیاسی نیروهای وابسته به خود، نخستین واحد آتش نشانی تاریخ ایران را در تبریز ایجاد کردند.

دومین و سومین واحدهای آتش نشانی رسمی ایران هم در جنوب کشور و در مسجد سلیمان و آبادان برای حفظ تأسیسات ایجاد شده در پالایشگاه‌‌های این دو شهر بود.

با توجه به ایجاد زیر ساخت‌ها ی اقتصادی در اقصی نقاط کشور، تاسیس واحدهای آتش‌نشانی در مناطق مختلف کشور آغاز شد که از مهم‌ترین این تاسیسات می‌توان به احداثواحدهای آتش نشانی(اطفائیه) در «بلدیه» آنروز نام برد که در قطب‌های اقتصادی و صنعتی وقت کشور ایجاد شدند.

برای نمونه احداثپایگاه‌هایی در تهران، قزوین، اهواز، بندر انزلی، رشت، مشهد، زنجان، اصفهان و شیراز، حدفاصل سال‌های ۱۳۰۳ تا ۱۳۲۹ اشاره کرد.

H.S.E

HSE MS

HSE MS نظام واحدی است که صنایع برای یکپارچه کردن و رسیدن به دید منطقی و فراگیر در زمینه ایمنی، بهداشت و محیط زیست برای مدیریت این بخش پیشنهاد نمودند؛ که به دلیل پیوستگی و در هم تنیدگی این مقوله‌ها نظامی واحد به نام HSE تشکیل شد. در برخی صنایع نیز تضمين کیفیت نیز به این مجموعه اضافه گردید HSEQ به عبارتی ساده‌تر استاندارد HSE روندی مدیریتی برای پوشش دادن نقاط ضعف ایمنی و بهداشتی یک مجموعه صنعتی خواهد بود.

ارتباط با ایزو

حرکت بسوی یکپارچه‌سازی نظامهای مدیریتی باعث بوجود آمدن مجموعه استانداردهای ISO گردید. پس از موفقیت مجموعه 9000 ISO سازمان جهانی استانداردسازی بران شد تا در زمینه محیط زیست و ایمنی نیز استانداردی تهیه نماید. ارتباط بین HSE و مجموعه قوانین ISO یک مولفه دو سویه‌است و یک سازمان بدون استقرار نظام HSE قادر به پیاده کردن مجموعه استاندارد ۱۴۰۰۰و ۱۸۰۰۰OHSAS نخواهد بود از طرفی مجموعه استاندارد ISO باعث یکپارچه شدن مدیریت HSE و قابل ارزیابی شدن این مجموعه خواهد گردید.

نظام مدیریتHSE سعی در بهبود وضعیت بهداشت، ایمنی و محیط زیست یک مجموعه دارد و مجموعه استانداردهای ۱۴۰۰۰و۱۸۰۰۰OHSAS الزاماتی رابرای این مقوله‌ها پیش‌بینی کرده‌است. طرح‌ریزی و داشتن برنامه‌ای مشخص و از پیش تدوین شده از شرطهای ISO می‌باشد و مدیریت HSE را در شناسایی راه درست یاری می‌نماید. داشتن خط مشی زیست‌محیطی و ایمنی برای یک مجموعه افقهای دید را روشن می‌نماید و استقرار چرخه PDCA (طرح‌ریزی - انجام - بررسی - اقدام و بازنگری) باعث پویایی مجموعه و بهبود مستمر خواهد شد.

شناخت جنبه‌های مختلف کار از نظر HSE و حرکت به سوی بهبود مستمر از اهداف استاندارد کردن روش‌های اجرایی است. بعد از شناخت مجموعه و بررسی تحلیلی وضعیت موجود مدیریت باید سرسپردگی و تعهد خود را اثبات نماید و این اولین قدم در استقرار سیستم است؛ که بوجود آورنده خط مشی مجموعه‌است؛ و افق دید را مشخص می‌نماید. در مرحله طرح‌ریزی و مدون کردن فرایندها باید دقت شود و شاخصها که از مهمترین فرایند است به خوبی تشخیص داده شود که معیار درستی برای ارزیابی صحیح فرایند بوجود آورد.

سازمان‌های مرتبط با HSE

۱- اداره ایمنی وبهداشت شغلی آمریکا:(به اختصار: OSHA)
این اداره یکی از مجموعه‌های سازمان کارامریکا می‌باشد که رسالت و حیطه کاری آن عبارتست از اطمینان از ایمن بودن شرایط کاری برای کار مردان و زنان با تنظیم و اجرای استانداردها و با ارائه آموزش، اطلاع‌رسانی، آموزش و پرورش. این سازمان قدرت اجرایی و قانونی دارد
۲- انجمن بهداشت صنعتی آمریکا:(به اختصار: AIHA)
این سازمان یکی از بزرگترین انجمن‌های بین‌المللی در خدمت نیازهای متخصصان بهداشت محیط و حرفه‌ای و ایمنی است.
۳- مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت شغلی (آمریکا):(به اختصار: NIOSH )
مسئول انجام تحقیقات و ساخت توصیه‌هایی برای پیشگیری از آسیب‌های شغلی است. رسالت NIOSH تولید دانش جدید در زمینه ایمنی و بهداشت حرفه‌ای و انتقال این دانش برای بهبود عملکرد کارگران است
۴-سازمان HSE انگلستان
HSE در انگلستان نام اداره ایمنی و بهداشت اجرایی است
^[۱] رسالت این اداره ارسال چهارچوب بیانیه مدیریت و استانداردها و عملکردها در سازمان‌های مختلف می‌باشد
۵- سازمان بین‌المللی محافظت در برابر آتش:(به اختصار: NFPA)
رسالت NFPA کاهش بار آتش وخطرات آن در کیفیت زندگی در سراسر جهان، با ارائه استانداردها، تحقیقات، آموزش و آموزش و پرورش می‌باشد.

HSE در ایران

HSE، بهداشت، ایمنی و محیط زیست (بام) رشته‌ای تحصیلی است که از مدت‌ها قبل و تحت عنوان مهندسی بهداشت حرفه‌ای و مهندسی بهداشت محیط در ایران دانشجو تربیت می‌کرد. الان در رشته‌های مختلف و عناوین مختلف و مرتبط دانشجو پذیرش می‌شود . شایان ذکر است این رشته بعلت بازار خوب و درآمد مناسب اخیراً مورد سوء استفاده قرار گرفته‌است و دوره‌هایی بی‌اعتبار با عناوین مختلف برگزار گردیده‌است.