راه اندازی و بهره برداری در پروژه های نفت و گاز(Commissioning & Operation in Oil & Gas Projects)

آشنایی با عملیات راه اندازی و بهره برداری در پروژه های نفت و گاز

(Commissioning & Operation in Oil & Gas Projects)

این فایل آموزشی بر اساس نرم افزار ICAPS و متدولوژی OPERCOM برای راه اندازی و بهره برداری پروژه های نفت و گاز تهیه شده است.

این فایل آموزشی شامل موارد ذیل می‌باشد:
1- آشنایی با واژه‌های متداول در مراحل اجرای عملیات راه‌اندازی در پروژه‌های گازی پارس جنوبی
2- آشنایی با نرم افزار ICAPC و متدولوژی OPERCOM

لینک دانلود از مسیر زیر در دسترس می باشد :

https://oilindustry.ir/Home/downloadpdf/73

Ref:oilindustry

تست تابلوهای برق

تست تابلو برق

تابلو برق یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم توزیع انرژی در صنایع و ساختمان‌ها است که وظیفه کنترل، حفاظت و توزیع انرژی الکتریکی را ایفا می‌کند. انجام تست‌های منظم و اصولی پیش از راه‌اندازی و در دوره‌های تعمیر و نگهداری، ضامن عملکرد مطمئن تابلو و پیشگیری از حوادث ناخواسته مانند اتصال کوتاه یا آتش‌سوزی است. پیش از هر چیز، چک کردن وضعیت کلی عایق‌ها و پایه‌ها اهمیت داشته و در صورت مشاهده هرگونه ایراد‌، باید نسبت به رفع آن اقدام نمود. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص ایمنی مدار و جلوگیری از بروز خطاهای ابتدایی در تابلو می‌توانید به مقاله از کجا بفهمیم فیوز برق سوخته مراجعه کنید.

تست عایقی تابلو برق

تست عایقی (Insulation Resistance Test) به منظور اطمینان از صحت و سلامت عایق‌های کابل‌ها، سیم‌ها و اجزای الکتریکی تابلو انجام می‌شود. در این آزمون معمولاً از دستگاه مگااهم‌متر (Megger) با ولتاژ آزمون بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ولت DC استفاده می‌کنند. مراحل اصلی تست به شرح زیر است:

1. قطع تخصیص‌دهی برق: قبل از تست، تابلو باید به‌طور کامل از شبکه جدا شود.
2. اتصال ترمینال‌ها: محل‌های سیم‌کشی فازها و نول به دستگاه مگا وصل می‌شود.
3. اجرای تست: دستگاه ولتاژ DC را اعمال و مقدار مقاومت عایقی را اندازه‌گیری می‌کند.
4. تفسیر نتایج: طبق استاندارد IEC 60204-1، مقاومت بالاتر از ۱۰۰ مگااهم برای تابلو‌های با ولتاژ پایین تا ۱۰۰۰ ولت، قابل قبول است. در صورت کاهش مقاومت به زیر حد مجاز، باید جهت شست‌وشوی عایق‌ها یا جایگزینی اجزای معیوب اقدام شود.

تست‌های پیش راه‌اندازی برق

قبل از اعمال ولتاژ اصلی به تابلو، مجموعه‌ای از آزمون‌ها جهت اطمینان از سلامت اجزا و سیم‌کشی انجام می‌شود:

• بازرسی ظاهری (Visual Inspection): اطمینان از سالم بودن بدنه، پیچ‌ها، برچسب‌ها و عدم وجود قطعات اضافی.
• تست پیوستگی سیم‌ها (Continuity Test): بررسی سالم بودن سیم‌کشی داخلی با مولتی‌متر دیجیتال.
• تست توالی فاز (Phase Sequence Test): حصول اطمینان از چینش صحیح فازها با فازمتر.
• تست مقاومت تماس‌ها (Contact Resistance Test): اندازه‌گیری مقاومت کلیدها و کنتاکتورها برای جلوگیری از گرم شدن اضافی.
• تست خالی بار (No-Load Test): اعمال ولتاژ و بررسی جریان نشتی یا عوامل غیرعادی در حالت بدون بار.
  اجرای دقیق این تست‌ها قبل از وارد کردن ولتاژ اصلی به تابلو از آسیب‌های احتمالی به تجهیزات و تأسیسات جلوگیری می‌کند.

تست‌های پات تابلو برق

پس از مونتاژ نهایی تابلو و پیش از نصب در محل بهره‌برداری، اصطلاحاً «پات تست» (Post-Assembly Test) انجام می‌شود تا مطابقت عملکرد کنترل‌ها و مدارهای حفاظتی بررسی گردد:

1. شبیه‌سازی خطا (Simulation Test): با شبیه‌سازی اتصالات کوتاه یا اضافه‌بار، عملکرد رله‌ها و فیوزها ارزیابی می‌شود.
2. تست فرمان‌دهی (Control Circuit Test): بررسی خروجی‌های فرمان به کنتاکتورها و استارت‌های الکتروموتور.
3. آزمون انتقال بار (Load Transfer Test): در تابلوهای دارای سیستم انتقال خودکار بار (ATS)، صحت انتقال بین منابع اصلی و اضطراری سنجیده می‌شود.
4. تست وسایل اندازه‌گیری (Instrument Test): صحت آمپرمتر، ولت‌متر و نمایشگرها با استفاده از شبیه‌سازهای آنالوگ یا دیجیتال کنترل می‌شود.
   این آزمون‌ها تضمین می‌کنند که تابلو برق پس از مونتاژ، آماده عملکرد مطمئن در شرایط مختلف بهره‌برداری است.

نحوه تست ارت تابلو برق

ارت یا زمین حفاظتی از کلیدی‌ترین روش‌های ایمنی در سیستم‌های برق محسوب می‌شود. روش مرسوم تست ارت شامل اندازه‌گیری مقاومت اتصال زمین به کمک دستگاه ارت تستر (Earth Tester) است:

• روش افت پتانسیل سه نقطه‌ای (Fall-of-Potential): سه الکترود در فاصله مشخص در زمین کوبیده شده و میزان افت ولتاژ بین آن‌ها اندازه‌گیری می‌شود.
• روش کلمپی (Stakeless/Clamp Method): بدون نیاز به کوبیدن الکترود‌های کمکی، با استفاده از انبر ارت تستر، جریان تزریقی و ولتاژ ایجاد شده در پیرامون هادی ارت اندازه‌گیری می‌گردد.
• حد مجاز مقاومت: طبق استاندارد IEEE 80، حداکثر مقاومت مجاز برای تابلوهای صنعتی نباید از ۱ اهم فراتر رود. در صورت بالا بودن مقدار مقاومت، بهبود کیفیت خاک، افزودن میله و بریس‌های ارت یا استفاده از مواد هادی توصیه می‌شود.

کنترل کیفیت تابلو برق

کنترل کیفیت (QC) تابلو برق از مراحل کلیدی تولید تا بهره‌برداری است و شامل موارد زیر می‌شود:

1. بازرسی مستندات (Documentation Review): تطابق نقشه‌های تک‌خطی، شناسنامه قطعات و گواهی‌های کیفیت با استانداردهای بین‌المللی مانند IEC و ANSI.
2. بازرسی مکانیکی (Mechanical Inspection): کنترل تراز، هم‌سطحی و بسته شدن درب‌ها، دقت در بسته‌بندی کابل‌ها و استانداردهای فاصله عایقی.
3. آزمون‌های الکتریکی (Electrical Testing): شامل تست عایقی، توالی فاز، تست ارت، و آزمون عملکرد رله‌ها.
4. کنترل نهایی (Final Acceptance): ارزیابی کلی بر اساس چک‌لیست‌های استاندارد و صدور گواهی تایید قبل از ارسال به مشتری.
   هم‌چنین برای اطمینان از دقیق بودن اندازه‌گیری‌ها، می‌توان از کنتور برق دیجیتال بهره برد تا خطاهای احتمالی دستگاه‌های آنالوگ کاهش یابد.

دستورالعمل تست تابلو برق

برای اجرای آزمون‌های تابلو برق به صورت سیستماتیک و منظم، بهتر است از دستورالعمل استاندارد زیر پیروی کنید:

1. برنامه‌ریزی تست‌ها: تعیین نوع آزمون، تجهیزات مورد نیاز، و افراد مسئول.
2. ایمنی پرسنل: استفاده از تجهیزات حفاظتی فردی (PPE)، برداشتن برق ورودی و قفل‌گذاری (Lockout/Tagout).
3. انجام آزمون‌ها: پیروی از روش‌های تعریف‌شده در استانداردهای IEC 60439 و IEEE 141.
4. ثبت نتایج: یادداشت مقادیر اندازه‌گیری‌شده، مشاهده‌ها و انحرافات احتمالی.
5. گزارش‌دهی و پیگیری: ارائه گزارش جامع به بخش‌های فنی و برنامه‌ریزی برای رفع نواقص یا انجام آزمون مجدد.
   رعایت دقیق این دستورالعمل نه تنها به حفظ تداوم عملکرد تابلو کمک می‌کند، بلکه در مواقع بروز مشکل، تحلیل علت ریشه‌ای را تسهیل می‌نماید.

نکات ایمنی هنگام تست تابلو برق

رعایت نکات ایمنی هنگام تست تابلو برق بسیار ضروری است، چرا که بی‌احتیاطی در این مرحله ممکن است منجر به برق‌گرفتگی، آتش‌سوزی یا آسیب‌های جدی به تجهیزات شود. قبل از شروع تست، باید تابلو به‌طور کامل از شبکه برق جدا شود و از برچسب‌ها یا قفل‌های ایمنی (Lockout/Tagout) استفاده گردد. استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مانند دستکش عایق، کفش ایمنی، عینک محافظ و لباس‌های ضد الکتریسیته ساکن نیز الزامی است.

محیط اطراف تابلو باید خشک، بدون رطوبت و عاری از مواد قابل اشتعال باشد. همچنین استفاده از ابزار اندازه‌گیری و دستگاه‌های تست که دارای گواهی ایمنی و کالیبره‌شده هستند، اهمیت زیادی دارد. هیچ‌گاه نباید تست‌ها توسط افراد غیرمتخصص یا بدون حضور ناظر فنی انجام شود. رعایت این نکات ساده می‌تواند جان افراد را حفظ کرده و از خسارات جبران‌ناپذیر جلوگیری کند.

سخن پایانی

تست تابلو برق، از مراحل کلیدی طراحی تا بهره‌برداری سیستم‌های الکتریکی محسوب می‌شود و تضمین‌کننده ایمنی، پایداری و طول عمر تجهیزات است. با اجرای منظم آزمون‌های عایقی، پیش راه‌اندازی، پسات و تست ارت، می‌توان از بروز حوادث جبران‌ناپذیر جلوگیری کرد. کنترل کیفیت و پیروی از دستورالعمل‌های استاندارد نیز موجب اطمینان هرچه بیشتر کارفرما و کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری در بلندمدت خواهد شد.

Ref:karytron

پیش راه اندازی و راه اندازی (Pre-Commissioning and Commissioning)

Pre-Commissioning and Commissioning

STANDARDS

IPS – Iranian Petroleum Standards

IPS-C-SF: Standard for Installation, Inspection and testing of firefighting systems –

IPS-M-PP-125: Material and Equipment Standard for –

Firefighting

IGS – Iranian Gas Standards

ASME – American Society of Mechanical Engineers

ASME VIII: Pressure Vessels –

ASME IV: Heating Boiler –

ANSI – American National Standard Institute

ANSI B31.3: Process Piping –

API – American Petroleum Institute

API-610: Centrifugal Pump for General Refinery Service –

Commissioning Description

System –

A system is a major subdivision of an installation, being either process or utility, that performs a major operational function of the plant. The system includes all the various equipment that allows it to operate. The firewater pumps, power generation, control systems, telecommunications, oil, gas, water processing, etc., are typical examples of systems.

Sub-System –

A subsystem is a further subdivision of a system, that performs a partial operational function to the system, with no or little interference from the other subsystems. Several equipment with the same function in the system, main packages are typical examples of subsystems.

Time Schedule

Precommissioning

Subsystems are Ready For Commissioning when all Precommissioning activities are complete. –

Subsystems are Ready For Start-Up when all Commissioning activities are complete. –

Systems or group of Subsystems are Ready For Operation when all Start-up activities are complete. –

Pre-Commissioning

The Precommissioning physical scope of work consists, as previously said, in:

Systematic conformity checks of equipment items –

Static/de-energised tests of equipment items –

Pipes works flushing, pressure test grouped by Test Pack. –

Commissioning

The Commissioning physical scope of work consists, as previously said, of:

The dynamic verification of the elementary plant functions –

The running-in and on-line tests of utilities system and the running-in and on-line tests with inert fluid of process system. –

The Piping and Vessels Preparations. –

Start Up

The Start-up scope of work includes activities preparation and witnessing of the commissioning activities. After that, the operational activities properly speaking are split prior to and after oil/gas introduction.

Operational activities prior oil/gas in –

Operational activities after oil/gas in. –

Performance and Production tests –

Performance tests

هر واحد 72 ساعت و کل پالایشگاه 48 ساعت بدون آنکه تجهیز یا واحدی shut down بخورد باید به طور پیوسته کار کند.

Production Test

کل پالایشگاه باید 21 روز از 28 روز را بدون وجود مشکل، بطور نرمال در سرویس باشد.

Discipline

Electrical –

Instrument –

Piping –

Mechanical –

Process –

Electrical Tests

Energizing & Functional Test

تستهایی که پس از برق دار شدن تابلوهای صنعتی جهت صحت عملکرد تابلوها انجام می‌گردد.

Solo Run

تستی که بدون بار بر روی موتورهای الکتریکی انجام می‌شود، و صحت و سلامت موتورها از نظر لرزش، دمای‌بیرینگ‌ها و میزان جذب جریان را نشان می‌دهد.

Instrument Tests

Loop Test

جهت تایید صحت عملکرد حلقه‌های کنترلس بین سیستم‌های کنترل و ابزار دقیق مربوطه انجام می‌شود.

Fu ct o an i n l Test

همانند الکتریکال است تنها تفاوت در این است که در اینجا برق با ولتاژهای بسیار پایین وارد می‌شود.

Piping Tests

Leak Test

تمام خطوط هیدروکربن (اعم از گاز یا مایع) باید توسط نیتروژن تا 95% فشار طراحی تست شود:

• خطوط زیرbar 7 با هوا
• بالاتر از bar 7 با نیتروژن
• خطوط یوتیلیتی سرویس تست انجام می‌شود.

Pickling

کمپرسورها تجهیزات حساسی هستند و ورود هرگونه غبار، چربی و … باعث آسیب به پره‌ها می‌شود، برای جلوگیری از این امر مسیرهای ورودی را با اسید شستشو می‌دهند.

Inerting n

جهت جلوگیری از خوردگی در خطوط لوله هیدروکربن از گاز خنثی همانند نیتروژن استفاده می‌گردد.

Mechanical Tests

Chemical & catalyst Loading

برخی فیلترها، خشک‌کن‌ها و مخازن، توسط کاتالیست‌ها و مواد شیمیایی پر می‌شوند.

Oil Flushing

جهت شستشوی میسر روغن در کمپرسورها و پمپ‌های دارای سیستم روغن کاری، انجام می‌گردد. تا این مسیر از هرگونه مواد زائد که باعث آسیب به قطعات مهمی همچون بیرینگ‌ها و … می‌شود، عاری‌ گردد.

Fan Adjustment

تستی است که برای خنک کننده هوا جهت تنظیم پره‌ها و موتور به صورتی که لرزش، تماس با جداره و .. نداشته باشد انجام می‌شود.

Final Alignment

بعد از انجام solo run .به دلیل امکان ایجاد انحراف و جابه‌جایی، مجددا پمپ و تجهیز را تراز می‌کنند

Final Box Up

تجهیزات ثابت از نظر نصب ابزار دقیق، اتصال کلیه خطوط لوله، عدم تماس با هوای آزاد و …

Process Tests

Dry Out

مخصوص خشک کردن آجرهای نسوز به کار رفته در بویلرها، کوره‌ها و رآکتورها می‌باشد.

OTP

بعد از انجام کلیه تست‌های مکانیک تجهیزات دوار، صحت و سلامت کارکرد تجهیز، توسط سیال اصلی و یا سیال نزدیک به آن کنترل می‌گردد.

Dehydration

جهت به حداقل رسانیدن رطوبت در خطوط پروپان یا خطوطی که دمای کمتر از C7 دارند این تست انجام می‌شود.

Degreasing / Boil-Out

برای جلوگیری از تشکیل کف در سیستم‌‌های فرآیندی دیگ‌های بخار، مسیرها و تجهیزات با محلول قلیایی شستشو می‌گردد.

واژگان در برق

اصطلاحات برق

عباراتی هستند که در زمینه‌های مختلف مهندسی برق و الکترونیک به کار می‌روند. این اصطلاحات به منظور شرح دقیق و ساده مفاهیم پیچیده و فرایندهای فنی در صنعت برق استفاده می‌شوند. از مفاهیم پایه‌ای مانند جریان، ولتاژ و مقاومت گرفته تا اصطلاحات پیچیده‌تر مانند توزیع انرژی، سیستم‌های قدرت و مدارات الکتریکی، همه و همه در این حوزه به کار می‌روند. آشنایی با این اصطلاحات برای هر فردی که در صنعت برق فعالیت دارد یا علاقه‌مند به یادگیری این رشته است، ضروری است. در این مقاله به برخی از پرکاربردترین و مهم‌ترین اصطلاحات برق صنعتی پرداخته خواهد شد تا درک بهتری از این حوزه و فناوری‌های آن به دست آید.

تعاریف و اصطلاحات برق

اصطلاحات برق صنعتی و قدرت عبارتند از:

• مشترک:

در اصطلاحات برق یک شخص حقیقی یا حقوقی است که انشعاب یا انشعاب های برق را تقاضا داده و تقاضای وی مورد قبول واقع شده است.

• شرکت:

شرکت در بحث اصطلاحات برقی، در اصل همان سازمان هایی هستند که عمده فعالیت آنها تولید، انتقال، توزیع نیرو و یا بخشی از این مواردی که اعلام شد را در دست دارند و سعی در تأمین برق متقاضی دارند. از آن طرف هم متقاضی پس از اینکه انشعاب برق وی وصل شد، مشترک این شرکت ها به حساب می آیند. به طور مثال مانند سازمان آب و برق استان فارس و یا شرکت های برق منطقه ای.

• ولتاژ اولیه و ثانویه:

در پست های برقی که از دستگاه ترانسفورماتور استفاده می شود به ولتاژهای بالاتر ولتاژ اولیه و از آن طرف به ولتاژهای پایین تر ولتاژهای ثانویه گفته می شود.

مطالعه مقاله ترانسفورماتور چیست را پیشنهاد می کنیم.

• جریان متناوب یا همان AC:

جریان متناوب جریان های هستند که از مقدار صفر تا یک مقدار ماکزیمم مثبت جاری می شوند و سپس دوباره به صفر بر می گردند و بعد به ماکزیمم منفی می روند و مجدداً دوباره به صفر بر می گردند و این چرخه ادامه دارد.

• جریان مستقیم یا همان DC:

جریان مستقیم که به آن DC هم گفته می شود در بحث اصطلاحات برق به جریان هایی گفته می شود که توسط باطری یا القای الکترومغناطیس با یک جریان یک طرفه تولید شده اند.

• ژنراتور:

این دستگاه ها یک ابزار کاملاً کاربردی در اصطلاحات برق به شمار می روند که این توانایی را دارند که انرژی مکانیکی را به انرژی الکتریکی تبدیل کنند و به شکل جریان مستقیم DC و یا جریان متناوب AC موجود هستند.

• ژنراتورهای پشتیبان:

از این نوع ژنراتورها برای به سرانجام رساندن الزمات بار اضطراری آن هم در زمان کمبود ناگهانی برق مورد استفاده قرار می گیرد.

ژنراتور دیزل در اصطلاحات برق: این دستگاه طوری ساخته و طراحی شده که در هنگام قطعی برق، به صورت اتوماتیک شروع به تولید برق می کند.

• دینام:

دینام در اصطلاحات برق، در واقع یک دستگاه مکانیکی است که این توانایی را دارد که انرژی مکانیکی را از طریق فرآیند القای الکترومغناطیسی، به انرژی الکتریکی تبدیل می کند.

واحدهای برق در بحث یادگیری و آموزش اصطلاحات برق

آمپر:

به اندازه قدرت و یا شدت جریان الکتریکی، آمپر گفته می شود. تعریف دیگری که می توان برای آمپر بیان کرد این است که آمپر واحد اندازه گیری شدت جریان الکتریکی یا همان الکتریسیته است.

هرتز (Hz):

هرتز به چه معناست؟ در کل هرتز یعنی یک دور در ثانیه است که به صورت اختصاری به آن Hz هم گفته می شود. هرتز در اصطلاحات برق به واحد فرکانس گفته می شود که برابر با یک سیکل بر ثانیه است.

کیلووات (KW):

این نماد در اصطلاحات برق برابر است با توان لازم برای انجام کار، آن هم با نرخ هزار ژول در ثانیه. این یعنی کیلووات واحد توان است یعنی ژول بر ثانیه

کیلووات ساعت (KWhr):

به مجموع کل کیلووات استفاده شده در هر ساعت، کیلووات ساعت گفته می شود که برابر با ۳،۶۰۰،۰۰۰ ژول است. به طور معمول کیلووات ساعت واحد انرژی الکتریکی است که میزان مصرف برق را با آن اندازه گیری می کنند و ارقام کنتورها هم بر اساس آن تنظیم شده است.

کیلوولت آمپر (KVA):

کیلوولت آمپر در واقع واحد توان ظاهری است که با نماد KVA در اصطلاحات برق قابل مشاهده است. از کیلوولت آمپر برای اندازه گیری مصرف توان اجزای غیر مقاومتی از جمله کامپیوترها، موتورها و اغلب روشنایی غیر رشته ای مورد استفاده قرار گرفته می شود

ژول:

ژول در اصطلاحات برق به اندازه انرژی الکتریکی معادل با کار انجام شده آن هم در زمانی که جریان یک آمپر از یک مقاومت یک اهمی در یک ثانیه عبور می کند، گفته می شود

ولت:

به اختلاف پتانسیل بین دو نقطه ولت گفته می شود همچنین می توان اینگونه گفت که ولت واحد اندازه گیری اختلاف پتانسیل الکتریکی یا همان ولتاژ است که اختلاف پتانسیل الکتریکی را نسبت به زمین الکتریکی که دارای ولتاژ ثابت صفر است، بیان می‌کند.

ولتاژ:

اندازه اختلاف پتانسیل الکتریکی بر حسب ولت، ولتاژ گفته می شود. در واقع ولتاژ به عنوان نیرویی شناخته می شود که به الکترون ها فشار وارد می کند تا در درون رسانا جاری شوند و هر چه این ولتاژ بزرگ تر باشد به طبع نیروی وارد شده بر الکترون ها هم بیشتر خواهد بود و جریان بزرگ تری ایجاد خواهد شد.

وات:

وات در واقع اندازه توان الکتریکی است و یک وات برابر است با یک ژول انرژی در ثانیه. می توان اینگونه گفت که وات توان خروجی برای هر وسیله ای است.

اصطلاحات برق و انشعاب های آن

در بحث اصطلاحات برق به انشعاب های برق و اتصال سه سیم برق می رسیم که امکان استفاده کاملاً مجاز و قانونی از انرژی الکتریکی یا همان برق را به وسیله وسایل اندازه گیری لازم آن هم طبق مقررات محقق شده به مشترکین را می دهد. این انشعاب برق به دو دسته تقسیم بندی می شود:

• انشعاب برق فشار ضعيف: این انشعاب ها عبارتند از انشعاب برق تک فاز با ولتاژ 230 ولت با ولتاژ 400 ولت که با تغییرات مثبت و منفی 5 درصد همراه است. پیشنهاد می شود برای اشنایی بیشتر با این اصطلاح برق مقاله برق فشار ضعیف چیست را بخوانید.
• انشعاب برق فشار قوي: این انشعاب ها هم عبارتند از انشعاب های برق با ولتاژ های 11 کیلوولت و بیشتر

انواع مختلف انشعاب های برق در اصطلاحات برق

باید عنوان کرد که هر انشعاب برقی بر اساس نوع فعالیت و کاربری که دارد برای مشترکین قابل استفاده است. مانند :

• انشعاب های مصارف خانگی: این انشعاب ها بیشتر برای راه اندازی وسایل برقی مورد نیاز در ساختمان های مسکونی استفاده می شود
• انشعاب های مصارف اشتراکی: از این انشعاب ها برای راه اندازی تاسیسات الکتریکی در ساختمان ها مانند آسانسورها، شوفاژ، تهویه مطبوع، روشنایی عمومی و غیره استفاده می شود
• انشعاب های مصارف عمومی: انشعاب هایی که بیشتر برای مصارف عمومی استفاده می شود
• انشعاب های مصارف کشاورزی: در بخش کشاورزی از این انشعاب ها برای پمپاژ آب های سطحی و زیرزمینی و غیره مورد استفاده قرار می گیرد
• انشعاب های مصارف صنعت و معدن: از این انشعاب ها بیشتر در بخش هایی مانند کارخانه ها، استخراج معادن و غیره استفاده می شود
• انشعاب های مصارف آزاد: این مورد مختص اشخاصی است که تمایلی به پرداخت هزینه های عمومی برقراری انشعاب برق را ندارند
• انشعاب های فروش مجدد: برخی مشترکین می توانند نیروی برق را به صورت یکجا از شرکت ها و شبکه های توزیع دریافت و مجدداً به دیگر مشترکین به فروش برسانند

اصطلاحات برق متداول

پس از آنکه تا حدودی با تعاریف و اصطلاحات اولیه برق آشنا شدید، برای آنکه بتوانید دید بهتری نسبت به برق‌کشی پیدا کنید بهتر است تا سایر اصطلاحات برق ساختمانی را نیز به‌طور مختصر فراگیرید.

• فیوز:

فیوز یکی از قطعاتی است که بار‌ها نام آن را شنیده‌اید و در تمامی آپارتمان‌ها و ساختمان‌های قدیمی موجود است. این قطعه مانند محافظ برای سایر دستگاه‌ها و مدار عمل می‌کند. به این صورت که اجازه عبور جریان اضافی را از مدار نمی‌دهد و در صورتی که جریان زیادی به یکباره وارد مدار شود، به اصطلاح فیوز می‌پرد. اما جعبه فیوز چیست ؟ جعبه فیوز در ساختمان‌ها کمک می‌کند تا سایر وسایل برقی آسیب نبیند. امروزه انواع فیوز‌ها بر اساس میزان جریان عبوری و در انواع مختلف ساخته می‌شوند.

ایجاد اتصال کوتاه در مدار، آسیب به وسایل الکتریکی و در نتیجه مصرف ناگهانی برق با ولتاژ بالا و اضافه بار، از جمله مواردی هستند که موجب پریدن فیوز یا آسیب به آن خواهند شد.

• برق سه فاز:

به‌طور کلی در منزل و ساختمان‌های شهری از برق دو فاز استفاده می‌شود. برق سه فاز برای مصارف صنعتی و برای واحد‌هایی که به میزان برق بسیار بالایی نیاز دارند مناسب است. در واقع برق سه فاز از سه رشته سیم تشکیل شده است که برق با اختلاف پتانسیل 380 ولت از آن عبور می‌کند. همچنین لازم به ذکر است که برای عبور برق تولید شده از نیروگاه‌ها به شهر‌ها، از برق سه فاز استفاده می‌شود. به همین دلیل نیز، سیم‌های برقی که در بیرون از خانه مشاهده می‌کنید سه فاز هستند.

• برقگیر:

برقگیر در واقع وسیله‌ای است که معمولاً در بالای ساختمان‌های بلند نصب می‌شود. این وسیله بسیار ارزشمند، در واقع جلوی جریان‌های اضافی را می‌گیرد و در نهایت این جریان را به داخل زمین انتقال می‌دهد. معمولاً برای دفع صاعقه و جلوگیری از آسیب به ساختمان از این وسیله استفاده می‌شود.

• کلید محافظ جان:

جریان برق همواره دارای نوساناتی است و اگر جلوی این نوسانات گرفته نشود، موجب آسیب به مدار و در نهایت سیستم برق ساختمان خواهد شد. یکی از اصطلاحات برقی جالب که کمتر راجع به آن صحبت می‌شود، کلید محافظ جان است. همانطور که گفته شد وظیفه فیوز شناسایی و جلوگیری از عبور جریان اضافی به داخل مدار است، اما اگر به هر دلیلی فیوز نتواند جریان اضافی را شناسایی کند، کار کلید محافظ جان شروع می‌شود. اگر کلید محافظ جان تشخیص دهد که میزان ورود و خروج جریان به مدار برابر نیست، کلید محافظ جان جلوی آتش سوزی یا برق‌گرفتگی را خواهد گرفت.

• خازن:

خازن‌ها وسایلی هستند که به ذخیره انرژی الکتریکی درون خود می‌پردازند. این دستگاه در هر کشوری بنابر قوانین همان کشور ساخته می‌شود.

توان الکتریکی در وسایل برقی: همواره بر روی وسایل الکتریکی اصطلاح برقی به نام توان را مشاهده می‌کنید. توان الکتریکی به معنای سرعت لازم جهت تبدیل انرژی الکتریکی است. به‌طور کلی در دستگاه‌های مختلف، هر چه این عدد بالاتر باشد به معنی قدرت بالاتر دستگاه است. به‌طور مثال: در ژنراتور‌های تولید برق، هرقدر توان الکتریکی بالاتر باشد، دستگاه توانایی تولید انرژی برقی بیشتری دارد. همچنین در لامپ‌ها این عدد هرچه بالاتر باشد، نور تولیدی لامپ نیز بالاتر است.

• اتصال کوتاه:

به‌طور کلی یکی از اصطلاحات برق ساختمان، اتصال کوتاه است. هرگاه از یک مدار بسته، جریان الکتریکی از مسیر مصرف‌کننده عبور نکند و جریان آن نیز بالا باشد، به اصطلاح اتصال کوتاه رخ می‌دهد. در این حالت به دلیل اینکه جریان زیاد است، موجب داغ شدن سیم کشی و در نتیجه آسیب به آن می‌شود. همچنین موجب ایجاد اضافه بار بر روی منبع تولیدی برق نیز می‌شود. در این حالت فیوز باید وارد عمل شود و با تشخیص اتصال کوتاه، جریان را موقتاً قطع کند تا به سایر قسمت‌های مدار، مشکلی وارد نشود.

اصطلاحات برق صنعتی

در ادامه اصطلاحات برق صنعتی را در یک جدول برای شما آوردیم:

توضيحات

اصطلاحات برق صنعتي / اصطلاحات برق ساختمان

رديف1-CT

از اصطلاحات برق صنعتی در باره اين كه جریان خطوط زیاد است و نمی‌شود به طور مستقیم آن را مقياس گرفت با بهره‌برداري از این دستگاه از جریان نمونه برداری می‌نمايد. این دستگاه بشكل سری در مدار جاي می‌گیرد.

ردیف 2-cvt:

از اصطلاحات برق صنعتی در خصوص اين كه به موازات برقگیر این دستگاه را مي‌توان نصب نمود و دليل استفاده آن جهت سد کننده نمودن فرکانس 50 هرتز برای سیستم‌هاي مخابراتی و سنجش ولتاژ و همين طور محافظت برای رله‌ها مورد بهره‌برداري قرار می‌گیرد.

ردیف 3-PT

به دليل اين كه ولتاژ خطوط زیاد است و نمی‌شود به طور مستقیم آن را اندازه نمود با بهره‌برداري از این دستگاه از ولتاژ نمونه برداری مي‌نمايد. این دستگاه به شكل موازی در مدار جاي می‌گیرد.

ردیف 4-رلهRef:

این رله همانند رله دیفرانسیل است و جهت اتصالی‌های سيم فاز با سطح زمین در داخل ترانس استفاده مي‌شود و به صورت جداگانه در دو طرف اين مدل از ترانس نصب می‌گردد.

ردیف 5-sf6

کلید مهمي که جهت خاموش نمودن جرقه ايجاد شده توسط قطع و وصل نمودن گاز خاموش کننده مورد بهره‌برداري قرا مي‌گيرد که گاز sf6 مي‌نامندش.

ردیف6- بریکر

کلید قدرتی است که در زمان مورد نياز جریان عادی شبکه و در زمان خطا جریان زمین و جریان اتصال کوتاه را به سرعت قطع مي‌كند این کلید قطع جریان را در یک محيط عایق انجام مي‌نمايد به همين جهت میتواند در زیر بار قطع کند.

ردیف7- سیلندر اطفاء

کپسول‌هایی که در پست نصب مي‌شوند و در درون آن مواد خاموش کننده آتش نظير گاز و پودر است و جهت خاموش نمودن انواع آتش از آن بهره‌برداري مي‌شود. همچنين به عنوان بی سیم دستگاهی که جهت ارتباطات صوتی نيز به وفور استفاده می‌گردد.

ردیف 8-پارالل کردن ترانس یا ژنراتور:

یعنی موازی نمودن دو نوع ترانس فورماتور یا دو ژنراتور با يكديگر که هدف از پارالل نمودن بالا بردن ضریب اطمینان در شبکه و همين طور تعدیل نمودن بار بین خطوط و اضفه بر اين ترانس ها وژنراتورها و بهره‌برداري مناسب از قدرت و ظرفیت تجهیزات است.

ردیف 9- پست برق:

محلی که در آن اغلب تبدیل ولتاژ صورت مي‌پذيرد یا کلید زنی انجام مي‌شود.

ردیف10-پلاک ترانس:

اين وسيله در واقع پلاکی است که بر روی وسيله‌اي به نام ترانس نصب می‌گردد و اطلاعاتی را درباره ترانس نظير ضریب قدرت سیم بندی و همچنين ترانس مثل سال ساخت کشور سازنده محصول ب همراه ولتاژ و همچنين جریان نامی و…را بيان مي‌كند.

ردیف 11- تب چنجر:

از اصطلاحات برق ساختمان كه در اصل وسیله ای است که با تغییر دادن آن منجر به تغییر ولتاژ خروجی در ترانس می شود. این وسیله در بیشتر مواقع در طرف فشار قوی ترانس سوار می‌گردد.

ردیف 12- ترانس مصرف داخلی:

از اصطلاحات برق ساختمان برای مصرف داخلی پست (،روشنایی، براي استفاده نمودن شارژر، تغذیه رله ها و همين طورتجهیزات ارتباطات راه دور) از این نوع ترانس بسيار در موارد متلفي استفاده می شود و داراي ارايي صنعتي بسيار زيادي است.

اصطلاحات برق قدرت

• خط گرم:

خطی که ولتاژ داشته باشد در اصطلاحات برق قدرت خط گرم نام دارد.

• مفهوم بی:

هر پست اغلب از مقداری واحدهای مداری به نسبت مشابه به اسم "بی" ایجاد شده که در برگیرنده قسمتی از: باسبار، دیژنکتور، سکسیونر، برقگیر، راکتور و… است که در اصل “بی” یک معنای فیزیکی دارد تا الکتریکی و محیطی است که مقداری از تجهیزات با آرایش ویژه جهت تشکیل بخشی از مدار شبکه را تشکیل می‌نماید.

فیدر چیست؟: به معنی تغذیه کننده است و به معنای خروجی و یا ورودی هم می‌گویند.

• کرونا در برق:

باعث یونیزه گشتن هوای اطراف خود می‌شود که صدایی نظیر شکستن چوب خشک می‌دهد و کرونا در اطراف هادی هایی که دارای ولتاژ بالا هستند ایجاد می‌شود، این پدیده در خطوط انتقال به شکل تلفات مطرح می‌شود و عواملی که منجر به تشدید آن می‌شوند عبارتند از: شرایط هادی، چگالی هوا، رطوبت هوا و غیره.

برای آشنایی با ولتاژ و انواع آن پیشنهاد می‌شود درباره انواع ولتاژ بخوانید.

• اینترلاک:

قفل بین دیژنکتورها و سکسیونرها برای استفاده ایمن و صحیح از تجهیزات پست بوده و انواع آن الکتریکی و مکانیکی دارد.

• مانور شبکه:

تمامی عملیاتی که جهت قطع و وصل قسمتی از تجهیزات به درخواست واحدهای عملیات تعمیراتی یا مرکز کنترل یا بر طبق ضرورت و به درخواست قسمت بهره برداری و با هماهنگی کامل بخش مرکز کنترل دیسپاچینگ ذیربط شکل می‌گیرد.

• مرکز دیسپاچینگ فوق توزیع:

یکی دیگر از اصطلاحات برق قدرت است و به محلی گفته می‌شود که در آن شبکه بالا توزیع می‌گردد و همچنین فیدرهای 20 کیلوولت زیر پوشش، هدایت و کنترل می شوند.

• ارت کردن دکل:

از تجهیزات برق قدرت که به خاطر مقاومت الکتریکی پای دکل منجر به افزایش ولتاژ صاعقه می‌گردد، به همین خاطر این نقیصه در زمان نصب دکل با کوبیدن میله های ارت و سپس اتصالشان به دکل از بین رفته، تلاش می‌گردد تا به حداقل ممکن برسد.

• جامپر در برق

به جهت اتصال و ارتباط الکتریکی هادی‌های نصب شده در دو سوی برج انتهایی از هادی جامپر بهره‌برداری می‌گردد. گاهی اوقات هم در خطوط 63کیلوولت از جامپر تحت عنوان دمپر بهره‌برداری می شود.

• گنتری:

نوعی استراکچر فلزی دروازه ای شکل است که برای ارتباط الکتریکی تجهیزات گوناگون به خصوص ارتباط خط به پست مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

• خطوط باندل:

خطوطی که در هر فاز به جای یک هادی از چند هادی بهره ببرد.

• تپ چنچر:

نوعی دستگاه الکترومکانیکی در اصطلاحات برق قدرت است که می تواند در واقع ولتاژ خروجی آن را به مقدار تنظیمی کاهش یا افزایش داد.

• بریکر

دستگاه بریکر یکی از اصلی ترین و مهم ترین کلیدهای قدرت و اجزاء سیستم های توزیع و انتقال انرژی الکتریکی است که به جهت قطع و وصل خطوط، ترانسفورماتورها، ژنراتورها، و مابقی تجهیزات فشار قوی به کار گرفته می‌شود و مشخصات اصلی آن شامل :

1. ولتاژ نامی
2. قدرت قطع اتصال کوتاه سه فاز و تک فاز
3. جریان نامی
4. نوع مکانیزم فرمان یا عمل کننده (فنری، هوایی و…)
5. نوع مکانیزم خاموش کننده آرک (هوا، روغن، گاز)
6. جریان ترمیک و جریان دینامیک قابل تحمل

• سکسیونر:

کلیدی که به کمک آن می‌شود مداری را که تنها تحت ولتاژ است و فاقد جریان بار شده قطع کرد یا وصل نمود، کاربرد آن نیز به وضوح در تعمیرات است که پرسنل به شکل عینی این توانایی را دارد تا ببیند که مدار بخش مورد نظر قطع شده است. انواع سکسیونر عبارتند از:

1. پانتوگراف یا نوع قیچی: اغلب در پستهای فشار قوی استفاده می‌شود.
2. دورانی: در شبکه های فوق توزیع و فشار قوی کاربرد دارد.
3. کشویی: در شبکه های توزیع استفاده می‌شود.
4. چاقویی: در شبکه های فوق توزیع و توزیع کاربرد دارد.

برای آشنایی بیشتر با خازن پیشنهاد می‌شود مقاله دیگر ما درباره خازن چیست را بخوانید.

سخن آخر

1. اصطلاحات برق چیست؟

اصطلاحات برق به مجموعه‌ای از واژگان و عبارات تخصصی در زمینه مهندسی برق و الکترونیک اطلاق می‌شود که برای بیان مفاهیم فنی و علمی در این حوزه استفاده می‌شود. این اصطلاحات به افراد کمک می‌کند تا درک بهتری از سیستم‌ها و فرایندهای برقی داشته باشند.

2. چرا یادگیری اصطلاحات برق صنعتی برای افراد ضروری است؟

آشنایی با اصطلاحات برق برای مهندسان و افراد فعال در صنایع مختلف برقی ضروری است، زیرا این اصطلاحات مبنای ارتباط و فهم صحیح از سیستم‌ها و تجهیزات برقی می‌باشند و بدون آگاهی از آن‌ها، درک مفاهیم پیچیده برقی دشوار می‌شود.

3. اصطلاحات برق قدرت در چه زمینه‌هایی کاربرد دارند؟

اصطلاحات برق در زمینه‌های مختلفی مانند طراحی و نصب مدارها، تعمیرات برقی، تولید و توزیع انرژی، الکترونیک و اتوماسیون صنعتی استفاده می‌شوند. این اصطلاحات برای ارتباط مؤثر و انجام دقیق کارها در این حوزه‌ها به کار می‌روند.

Ref:venusgroup