ایمنی حمل بار جاده ای مطابق با استاندارد 11889 :

نکات ایمنی حمل بار جاده ای شامل موارد مختلفی است. در ادامه به مهمترین اصول تخلیه و بارگیری و همچنین استاندارد 11889 می‌پرازیم.

سیستم حمل و نقل جاده ای به عنوان ساده‌ترین و انعطاف‌پذیرترین شیوه حمل و نقل در نظر گرفته می‌شود و به معنای حمل و نقلی است که از طریق جاده صورت می‌پذیرد. در این نوع حمل و نقل، محصولات ممکن است بر اثر عدم رعایت نکات ایمنی حمل بار دچار صدمه، شکستگی و هر گونه آسیب دیگر شوند. به همین دلیل است که بسیاری از شرکت‌های معتبر حمل و نقل برای جابجایی محصولات، برخی ضوابط و نکات ایمنی حمل و نقل بار را برای رانندگان و متصدیان خود تعریف می‌کنند تا با رعایت آنها بتوانند محصولات را در کمال ایمنی و سلامت به مقصد برسانند. این نکات شامل اصول تخلیه و بارگیری نیز می‌شوند.

نکات ایمنی باربری اصولا نکاتی ساده اما کاربردی هستند که رعایت آنها می‌تواند تاثیرات بسزایی بر سودآوری شرکت و افزایش رضایت مشتریان داشته باشد. در این میان نیز برای رعایت هرچه بهتر و کامل‌تر نکات ایمنی حمل بار ، مفهومی تحت عنوان استاندارد 11889 وجود دارد که یکی از استانداردهای مرجع بازرسی کاربری‌ها یا همان اتاق سازی ها است و الزامات نصب تجهیزات جانبی روی وسایل نقلیه را شامل می‌شود. در ادامه این مقاله، علاوه بر معرفی استاندارد 11889، مهمترین اصول تخلیه و بارگیری را بازگو می‌کنیم و به دستورالعمل ایمنی حمل دستی بار می‌پردازیم.

جدول محتوا

حمل و نقل ایمن و مهمترین نکات ایمنی حمل بار

اصول تخلیه و بارگیری کدامند؟

روش های مختلف بستن بار روی وسایل نقیله را نام ببرید؟

حداکثر طول مجاز انواع وسایل نقلیه حمل بار

استاندارد 11889 چیست؟

حمل و نقل ایمن و مهمترین نکات ایمنی حمل بار

حمل و نقل ایمن، حمل و نقلی که در طول فرآیند جابجایی کالا، هیچگونه خسارت یا آسیبی به محموله، خودرو و سرنشینان وارد نشود. این امکان تنها با رعایت اصول تخلیه و بارگیری میسر می‌شود. اما نکات ایمنی باربری جاده ای چیست و چگونه می‌توانیم محصولات را در صحت و سلامت کامل به مقصد برسانیم؟ مهمترین نکات ایمنی حمل بار جاده ای شامل موارد زیر است:

1. استفاده از کانتینر مناسب

انتخاب کانتینر مناسب یکی از مهم‌ترین نکات ایمنی حمل و نقل بار محسوب می‌شود که با رعایت آن می‌توانید سلامت محصول را در طول حمل و نقل جاده ای تضمین کنید و خطرات ناشی از حمل و نقل جاده ای را به حداقل برسانید. همان‌طور که می‌دانید کانتینر نوعی اتاق سازی یا کاربری سازی است که در اشکال مختلف وجود دارد. کانتینرها در وسایل نقلیه مختلف تعبیه می‌شوند و کالاهای مورد نظر نیز درون آنها قرار می‌گیرد. استفاده از کانتینر یکی از ایمن‌ترین شیوه‌ها برای جابجایی یک محصول در مسافت‌های طولانی است. کانتیر باید متناسب با نوع محصول ارسالی انتخاب شود تا سلامت کالا را تضمین کند.

2. انتخاب وسیله نقلیه مناسب

یکی دیگر از اصول تخلیه و بارگیری انتخاب وسیله نقلیه مناسب و مجهز است. یعنی وسیله نقلیه نیز مانند کانتینر باید متناسب با کالای ارسالی انتخاب شود. به عنوان مثال برای ارسال محصولات غذایی فسادپذیر باید از کامیون‌های یخچال‌دار (اتاق یخچالدار)و یا برای حمل محصولات بزرگ مانند اتومبیل باید از خاورهای مخصوص حمل خودرو استفاده کرد.

3. بسته‌بندی صحیح و اصولی محصولات

بسته‌بندی محصولات نیز یکی دیگر از اصول تخلیه و بارگیری است که در تضمین سلامت کالا در فرآیند جابجایی نقش مهمی دارد. زمانی که محصولات آسیب‌پذیر مانند چینی‌جات به صورت اصولی بسته‌بندی شوند و در کانتینر مناسب قرار گیرند، احتمال آسیب دیدن آنها در راه تقریبا به صفر می‌رسد و حتی در صورت بروز تصادفات جزیی نیز آسیبی به آنها وارد نمی‌شود.

4. بررسی وسیله نقلیه پیش از ورود به جاده

یکی دیگر از نکات ایمنی حمل بار بررسی وسیله نقلیه و رفع نقایص فنی آن است. زمانی که وسیله نقلیه در جاده دچار مشکلات فنی شود، احتمال بروز تصادف افزایش پیدا می‌کند و تصادف نیز می‌تواند موجب آسیب دیدن مرسوله‌ها شود. بنابراین اطمینان حاصل کردن از سلامت خودرو نیز یکی دیگر از نکات ایمنی باربری محسوب می‌شود که باید به آن توجه ویژه‌ای داشته باشید.

5. بارگیری صحیح

بارگیری صحیح نیز جزو اصول و نکات ایمنی حمل بار است که نقش مهمی در تضمین سلامت کالا در حمل و نقل جاده ای دارد. تجهیزات مربوط به مهار بار یا همان بارگیری، از جمله ابزارها و وسایل مهم برای بارگیری اصولی محصولات هستند. وسایلی مانند تسمه مهار، زنجیر مهار و سیم بکسل مهار بار برای بارگیری صحیح مورد استفاده قرار می‌گیرند و به رانندگان کمک می‌کنند تا بارها را به راحتی در وسیله نقلیه خود جایگذاری کرده و از آسیب به آنها جلوگیری کنند.

اصول تخلیه و بارگیری کدامند؟

یکی از اولین و مهمترین مواردی که در حمل و نقل دستی بار باید به آن توجه شود، بحث اصول تخلیه و بارگیری است. این اصول بیان می‌کنند که برای بارگیری و همچنین تخلیه بار به‌وسیله کارگران، باید به چه نکات ایمنی توجه داشته باشیم و از چه مواردی پرهیز کنیم. ما در ادامه به دستورالعمل ایمنی حمل دستی بار و آیین نامه حمل دستی بار اشاره خواهیم کرد، اما در این قسمت، یک سری نکات اولیه را بیان می‌کنیم که برای تخلیه و بارگیری اهمیت فراوانی دارند.

همان‌طور که بالاتر هم اشاره کردیم، یکی از اولین مواردی که در این زمینه اهمیت دارد، انتخاب وسیله نقلیه مناسب است، اما به میزان باری که درون خودرو قرار می‌گیرد نیز باید توجه شود. این مقدار به‌وسیله آیین نامه حمل دستی بار تعیین می‌شود. از سوی دیگر حداکثر وزن مجاز حمل متعارف بار با دست برای کارگران نیز در همین آیین نامه مشخص شده است که باید مورد توجه قرار گیرد. تعیین وزن بار، طول و عرض و ارتفاع آن، مرکز ثقل بار و توزیع وزنی مناسب آن، همگی از نکات مهمی هستند که در بحث اصول تخلیه و بارگیری اهمیت پیدا می‌کنند. بر همین اساس مسئولیت‌هایی برای دو گروه از افراد در نظر گرفته شده است: گروه اول شرکت‌های متصدی حمل و نقل بار هستند که تمام امور مربوط به جابه‌جایی، تخلیه و بارگیری را بر عهده دارند. گروه دوم نیز تحویل گیرندگان بار هستند که آنها هم موظف به رعایت برخی نکات شده‌اند. ابتدا به مسئولیت‌های متصدیان حمل و نقل بار می‌پردازیم؛ این مسئولیت‌ها عبارتند از:

• مهار کامل بار و محموله با رعایت تمام نکات ایمنی
• ارائه توضیحات لازم به راننده و کارگران در رابطه با مشخصات بار
• تعیین وزن بار و محتویات دقیق محموله
• مشخص کردن آدرس گیرنده بار و زمان تحویل
• توجه به نحوه بسته‌بندی و بارگیری
• اقدام به بیمه کردن کالا

پس از اینکه فرد یا شرکت حمل و نقل، با رعایت نکاتی که در بالا اشاره شد، اقدام به فرستادن بار کرد، یک نفر (یا شرکت) باید مسئولیت تحویل بار در مقصد را بر عهده بگیرد. این فرد نیز باید نکاتی را رعایت کند که مهمترین‌شان عبارتند از:

• بررسی دقیق محموله و اطمینان از سالم بودن آن
• بررسی محموله از نظر وزن و تعداد
• ثبت دقیق زمان رسیدن محموله به مقصد
• فراهم کردن شرایط تخلیه و نظارت کامل بر روند تخلیه بار

با رعایت کامل اصول تخلیه و بارگیری، سرعت و دقت در جابه‌جایی محموله‌ها افزایش میاید و میزان خسارت‌های احتمالی به حداقل می‌رسد.

روش های مختلف بستن بار روی وسایل نقیله را نام ببرید؟

یکی از موارد بسیار مهمی که در بحث اصول تخلیه و بارگیری باید به آن بپردازیم، روش های مختلف بستن بار است که اصطلاحا به آن «مهار بار» نیز گفته می‌شود. در اینجا قصد داریم روش‌های کاربردی و مطمئن جهت آموزش مهار بار را بازگو کنیم و نکاتی پیرامون این موضوع را مطرح نماییم.

مهار بار با تسمه

تسمه یکی از تجهیزاتی است که معمولا برای بستن بارهای سنگین روی کفی از آن استفاده می‌شود. مثلا وقتی بخواهند محموله‌هایی مثل لوله‌های بتنی یا فلزی را جابه‌جا کنند، از کفی‌های طولانی برای این کار استفاده می‌کنند. در این حالت، برای بستن لوله‌ها و فیکس کردن آنها رو کفی، تسمه‌هایی را از دو طرف آن رو محموله می‌کشند و آنها را محکم می‌کنند.

مهار بار با زنجیر

از زنجیر هم برای مهار بارهای مختلف روی کامیون استفاده می‌شود. نکته‌ای که در رابطه با بستن بارها با زنجیر وجود دارد، آن است که برای این کار نباید از پیچ یا سیم جهت محکم کردن زنجیرها استفاده شود. بدین منظور از قلاب‌های مخصوصی استفاده می‌کنند که اندازه آنها باید متناسب با نوع زنجیر باشد. توصیه می‌شود که زنجیر برای بلند کردن یا کشیدن بارهای خیلی سنگین مورد استفاده قرار نگیرد. همچنین باید به این نکته توجه داشت که امکان فرسودگی یا شکستگی زنجیرها وجود دارد؛ به همین دلیل حتما باید قبل از مهار بار، زنجیر به دقت بررسی شود. در صورت پیچ خوردگی زنجیر هم ممکن است ایمنی محموله به خطر بیفتد.

مهار بار با سیم بکسل

سیم بکسل در واقع نوعی طناب از جنس فولاد است که برای مهار بارهای سخت و سنگین مورد استفاده قرار می‌گیرد. مزیت اصلی سیم بکسل، استحکام بسیار بالای آن است، اما از سوی دیگر، انعطاف‌پذیری کمتری نسبت به طناب دارد. برای بستن سیم پکسل معمولا از بست‌های مخصوصی استفاده می‌کنند که به کمک پیچ، کاملا محکم می‌شوند.

مهار بار با طناب

رایج‌ترین وسیله برای مهار بارهای متوسط و سبک، طناب است. طناب به خاطر سبک بودن، انعطاف‌پذیری و همچنین استحکام خوبی که دارد، معمولا برای بستن بارهای مختلف در وانت یا کامیونت‌ها استفاده می‌شود. در ادامه چند نکته در زمینه اصول تخلیه و بارگیری و آموزش مهار بار در وانت‌ها را بازگو می‌کنیم.

چند نکته برای بستن بار روی وانت

افراد زیاد هستند که به حمل و نقل بار با وانت مشغولند. این افراد با رعایت برخی نکات می‌توانند ایمنی کار خود را افزایش دهند و محموله‌ها را سریع‌تر و بهتر جابه‌جا کنند. در ادامه به چند نکته اشاره می‌کنیم که رعایت آنها برای حمل و نقل بار با وانت اهمیت دارد و یکی از مهمترین اصول تخلیه و بارگیری است.

• در قسمت بار وانت، یک کفپوش مناسب قرار دهید. وجود کفپوش باعث می‌شود که بدنه وانت در هنگام جابه‌جایی بار آسیب کمتری ببیند. همچنین برخی کفپوش‌ها هستند که با داشتن ارتفاع بیشتر، وانت را برای حمل برخی محموله‌ها مناسب می‌کنند.
• با توجه به نوع باری که حمل می‌کنید، قسمت بار را تغییر دهید. برای مثال، بارکش‌هایی که نرده‌های میله‌ای یا توری دارند، برای حمل بارهای خشک مناسب هستند، اما اگر بار خیس یا مایع حمل می‌کنید، طبیعتا باید تغییراتی را در قسمت بار وانت به‌وجود آورید.
• حلقه‌های اضافی برای محکم کردن بار در دو طرف وانت نصب کنید. البته این حلقه‌ها از ابتدا روی وانت وجود دارند، اما در صورت نیاز می‌توانید تعداد آنها را افزایش دهید.
• همیشه به اندازه کافی طناب، تسمه و زنجیر به همراه داشته باشد. همچنین داشتن روکش ضخیم و ضد آب یکی از نکات مهمی است که نباید آن را فراموش کنید.

حداکثر طول مجاز انواع وسایل نقلیه حمل بار

همان‌طور که در مورد ارتفاع وسایل نقلیه باری قوانین مشخصی وجود دارد، در رابطه با طول آنها نیز، رعایت یک سری استانداردها الزامی است. این موارد هم جزو اصول تخلیه و بارگیری به حساب می‌آیند. از آنجا که طول وسیله نقلیه باری ارتباط مستقیمی با میدان دید سایر رانندگان در جاده، امکان سبقت گرفتن آنها از وسیله باری و همچنین اشغال کردن باند مخالف در قوس جاده و پیچ‌ها دارد، تمام وسایل نقلیه باری حتما باید دارای طول مشخص و استانداردی باشند. اما حداکثر طول مجاز انواع وسایل نقلیه حمل بار کدام است؟ در ادامه به این سوال پاسخ خواهیم داد:

• کامیون‌های دو محور: طول این وسایل نقلیه باید حداکثر 10 متر باشد.
• کامیون‌های سه محور: طول این وسایل نقلیه نباید بیشتر از 12 متر باشد.
• تریلی چهار محور و بیشتر: حداکثر طول مجاز برای این نوع ترلی‌ها برابر با 16.5 متر است.
• تریلی خودرو بر: این تریلی‌ها هم نباید بیشتر از 20.75 متر طول داشته باشند.

با رعایت حداکثر طول مجاز انواع وسایل نقلیه حمل بار، نه‌تنها خطرات احتمالی برای سایر رانندگان در جاده کاهش پیدا می‌کند، بلکه کنترل وسیله نقلیه باری نیز راحت‌تر می‌شود و به‌طور کلی سرعت تردد در مسیر جاده افزایش میابد.

استاندارد 11889 چیست؟

استاندارد 11889 یکی از استانداردهای فنی مربوط به نصب کاربری‌ها است که نحوه و ضوابط استفاده از تجهیزات ایمنی در وسایل نقلیه باری و مسافری را تعیین می‌کند. نصب کاربری یا کانتینر روی وسایل نقلیه حتما باید توسط شرکت‌های نصاب کاربری که دارای مجوز و پروانه رسمی هستند، صورت گیرد. شرکت‌ نصاب کاربری شرکتی است که در زمینه نصب کاربری فعالیت می‌کند و پروانه رسمی خود را از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت دریافت کرده است. در این میان برای نصب تجهیزات ایمنی روی کاربری‌ها، استانداردی وجود دارد که تحت عنوان استاندارد 11889 شناخته می‌شود. استاندارد 11889 به عنوان یکی از اصول تخلیه و بارگیری دارای بندها و ضوابطی است که خلاصه آن به شرح زیر است:

استفاده از چراغ‌های نشانگر جانبی و هشداردهنده

چراغ نشانگر جانبی نوعی چراغ نشانگر بصری و هشداردهنده است که روی وسایل نقلیه باربری نصب شده و موجب جلب توجه رانندگان دیگر نسبت به وسیله نقلیه و کاربری شما می‌شود. طبق استاندارد 11889 استفاده از نشانگر جانبی برای خودروهای با طول بیشتر از 6 متر الزامی است و باید با توجه به طول خودرو در هر سه متر، یک چراغ نصب شود. ارتفاع چراغ نشانگر جانبی از سطح زمین باید حداقل 250 میلی‌متر و حداکثر 1500 میلی‌متر باشد.

استفاده از شبرنگ

استفاده از برچسب‌های شبرنگ یکی دیگر از الزامات استاندارد 11889 است که باید روی وسایل نقلیه حمل و نقل جاده ای نصب شود. رنگ برچسب شبرنگ در عقب وسیله نقلیه «قرمز» و در سایر نقاط «زرد» یا سفید است. عرض شبرنگ باید 5 سانتی‌متر باشد و در ارتفاع حداقل 50 سانتی‌متری یا حداکثر 150 سانتی‌متری از سطح زمین نصب شود.

تجهیزات ممانعت از پاشش گل

تجهیزات ممانعت از پاشش گل شامل گل‌گیر و باران‌گیر است. گل‌گیرها باید نواحی نزدیک به بالا، جلو و پشت لاستیک‌ها را پوشش دهند. عرض گل‌گیر باید با عرض لاستیک وسیله نقلیه هم‌پوشانی داشته باشد و تمام لاستیک را پوشش دهد. پهنای باران‌گیر نیز باید حداقل به اندازه تمام قسمت آج لاستیک بوده و جهت آن نیز عمودی باشد و حداکثر ارتفاع آن از لبه پایینی نباید از 200 میلی‌متر بیشتر شود. باران‌گیر همچنین نباید بیش از 300 میلی‌متر از لبه عقبی لاستیک فاصله داشته باشد.

اصطلاحات باربرداری:

۱- بار اسمی نهایی Total rated load

ماکزیمم باری است که در طول بوم و شعاع کار مورد نظر برای باربرداری مجاز شده است. وزن هوک و دیگر ابزارهای باربرداری به عنوان قسمتی از بار محسوب می شود.

۲- بار اسمی Rated load

باری است که بایستی بالا برده شود که از کم کردن وزن هوک و دیگر ابزارهای باربرداری از باراسمی نهایی به دست می آید.

۳- ظرفیت باربرداریLifting capacity

ماکزیمم بار اسمی نهایی است که جرثقیل قادر به بلند کردن آن باشد.

۴- شعاع کار Working radius

فاصله افقی در سطح زمین از مرکز سوئینگ جرثقیل تا خط عمودی از مرکز بار می باشد.

ماکزیمم شعاع کار، ماکزیمم شعاع کاریست که جرثقیل در آن قادر به باربرداری باشد.

۵- ارتفاع باربرداری Lifting height

فاصله عمودی از سطح زمین تا هوک جرثقیل می باشد.

۶- طول بوم Boom length

فاصله محوری بین پین اتصال ته بوم و پین اتصال قرقره سر بوم می باشد.

۷- زاویه باربرداری Elevation angle

زاویه بین مرکز بوم با خط افق می باشد.

۸- طول جیب Jib length

فاصله محوری بین پین اتصال قرقره سر بوم و پین اتصال قرقره روی سر جیب می باشد.

۹- زاویه آفست جیب Jib offset angle

زاویه بین مرکز بوم و مرکز جیب می باشد.

۱۰- سرعت باز شدن بوم Boom extension speed

بیشترین سرعت باز شدن تلسکوپ بوم می باشد.

۱۱- سرعت افزایش زاویه بوم Boom elevation speed

زمانی که لازم است تا بوم با کمترین طول از پایین ترین نقطه به بالاترین نقطه خود برسد.

۱۲- سرعت پیچیده شدن سیم بکسل Single line speed – Winding upspeed

بیشترین سرعت پیچیده شدن سیم بکسل در یک دقیقه بر روی درام می باشد.

۱۳- سرعت هوک Hook speed

ماکزیمم سرعت بالا رفتن هوک در دقیقه می باشد. سرعت هوک از تقسیم سرعت سیم بکسل بر تعداد لای آن بدست می آید.

۱۴- سرعت سوئینگ Swing speed

بیشترین تعداد گردش دستگاه بر دقیقه می باشد.

۱۵- بیشترین عکس العمل جک در عملیات Maximum jack reaction inoperation

بیشترین فشار در نقطه اتکا جرثقیل بر روی زمین محل استقرار جک های پایه می باشد، هنگامی که جرثقیل با حداکثر بار خود، سوئینگ کند. هنگامی که جک های پایه کاملا باز شده باشند، این مقدار به عنوان ماکزیمم عکس العمل جک نامیده می شود. زمینی که جک های پایه بر روی آن مستقر می شود باید برای این منظور آماده شده باشد.

۱۶- مرکز ثقل Center of gravity

نقطه ای از جسم که به عنوان مرکز وزن آن محسوب می شود که معمولا در اجسام متقارن در وسط آن می باشد و اگر این نقطه زیر قلاب جرثقیل قرار بگیرد بار بصورت تراز بلند می شود. مرکز ثقل بارها معمولا با علامت CG نمایش داده می شود.

وسایل باربرداری

سیم بکسل یا طناب فولادي

مجموعه‌‏اي است از چند رشته سیم که بصورت مارپیچ به ترتیب مشخصی در یک یا چند لایه بدور یک مغزي ( الیافی یا فولادي ) بر روي هم پیچیده شده‌‏اند.

اجزای سیم بکسل

تک سیم یا مفتول (wire): عبارت است از سیم تشکیل‏ دهنده رشته سیم‏ ها

رشته سیم (strand): عبارتست از جزئی از طناب فولادي متشکل از چندین وایر که بصورت مارپیچ بترتیب مشخصی در یک یا چند لایه بدور یک مغزي بر روي هم پیچیده شده‏ اند. تک سیم‏ هاي موجود در رشته سیم‏ ها به سمت چپ یا راست گردش دارند.

• مغزي یا هسته طناب (core): مغزي طناب ممکن است خود یک طناب فولادي و یا یک رشته سیم بوده و یا از الیاف طبیعی و یا مصنوعی ساخته شده باشد و وجود آنها ایجاد تکیه گاهی براي گرفتن لایه‏هاي تابیده شده به دور آن می باشد.

نقش مغزي در سیم بکسل عبارت است از تقسیم یکسان تنش ناشی از استرندهاي اطراف به دور خود و نیز جلوگیري از ارتباط بین استرند ها باهم که موجب افزایش فشار درونی و افزایش سفتی می‏شود.

گام سیم بکسل

طول گام یک سیم بکسل عبارت است از یک فاصله موازي با محور طولی بین شروع و پایان یک دور کامل پیچش استرند یا مفتول به دور آنها، طول گام بستگی به تعداد کلاف و قطر سیم بکسل دارد و بنابراین هر سیم بکسل داراي گام مخصوص به خود می‏باشد. دانستن گام سیم بکسل جهت تعیین خرابی سیم بکسل، خصوصاً در حد پارگی سیم لازم است. بطور معمول براي سیم بکسل‏هاي فولادي با ساختار 6*7، طول گام نباید از 8 برابر قطر اسمی آن تجاوز کند، براي دیگر سیم بکسل‏ها معمولاً حداکثر طول گام 7 برابر قطر اسمی سیم بکسل خواهد بود

نامگذاري سیم بکسل‏ها

معمولاً سیم بکسل‏ها بر‏اساس یکی از سه روش زیر نامگذاري می‏شود:

1. براساس تعداد استرندها در سیم بکسل
2. براساس تعداد مفتول‏ ها در سیم بکسل
3. براساس نوع ساختار سیم بکسل یا ترتیب هندسی سیم بکسل توسط یک حرف یا کلمه براي مثال :
4. سیم بکسل 19×6 یعنی 6 استرند و 19 مفتول
5. سیم بکسل 24×6 یعنی 6 استرند و 24 مفتول
6. سیم بکسل 37×6 یعنی 6 استرند و 37 مفتول

انواع مغزي سیم بکسل

سیم بکسل مغزي فولادي

این نوع از سیم بکسل‏ها به دو نوع تقسیم‏بندي می‏شوند:

مغزي لایه مستقل فولادي(Independent wire rope core)

سیم با لایه مستقل از هفت لایه سیمی تشکیل گردیده است. بکسل‏ها با لایه مستقل براي کارهاي سنگین و مقاوم در برابر لهیدگی و مچاله شده بکار می‏روند. دو نوع سیم بکسل با لایه فولادي داخلی و مستقل در محیط‏هاي کار گرم مناسب هستند و مقاومت سیم بکسل 7.5 % زیادتر می‏کند. در جرثقیل‏هاي سقفی و سیستم‏هاي جرثقیل سقفی بدون حفاظ حرارتی، اگر دما بیشتر از 180 درجه فارنهایت باشد باید از سیم بکسل‏هایی با مغزي(IWRC) استفاده شود (شکل 2-3).

• مغزي لایه داخلی فولادي (main core)

این نوع لایه از یک سیم یا چند سیم نظیر سایر لایه‏هاي سیمی و در بعضی موارد با ساختمان پیچیده­تر از سایر لایه‏ها تشکیل شده است. معمولا از 19 سیم تشکیل و اغلب سیم بکسل‏ها با قطر کمتر داراي این نوع لایه داخلی می‏باشند. از آنجایی که در مواردي از مصرف، قدرت واستحکام بیش از هر عاملی مد نظر می‏باشد از این نوع استفاده می­گردد.

در بکسل‏هاي قطر پایین معمولا یک کلاف بافته می‏شود اما در بکسل‏هاي قطر بالا خود یک بکسل مستقل می‏باشد که در مرکز بکسل قرار می‏گیرد و عمده‏ترین خواص آن این است که براي کلاف­هاي بیرونی حفاظت بیشتري را ایجاد کرده و ضمن کار باعث دفرمه شدن سیم نشود و توزیع بهتري از نیرو کششی را در هر یک از کلاف‏ها ایجاد نماید.

مغزي کنفی (Fiber core)

این نوع لایه از فیبر مصنوعی از درختان مانیلا و آزبست و پلی‏پروپیلن تشکیل و فیبر قبل از قرار گرفتن داخل سیم بکسل باید به روغن آغشته گردد تا ضمن اینکه از زنگ زدن جلوگیري کند و باعث لغزش ‏لایه‏هاي سیمی بر روي لایه داخلی هنگام کار شود. قابلیت انعطاف آن زیاد است، این نوع در هنگامی که حرارت محیط کار زیاد و سیم تحت بار مورد لهیدگی قرار می‏گیرد قابل استفاده نیست.

آزبست و پلی پروپیلن که از پنبه تحت عملیات مختلف ساخته می‏شود، بهتر و مقاوم‏تر از فیبر است. سیم بکسل مغزي کنفی را در کارخانه داخل حوضچه مخصوص پر از روغن به مدت 2-3 ساعت در 80-100 درجه سانتی‏گراد حرارت می‏دهند تا روغن رقیق گردیده و کنف خاصیت روغن پذیري داشته باشد. در هنگام کار سیم تحت کشش مقداري روغن در اثر فشار از مغزي کنف خارج و تمام رشته‏هاي سیم بکسل سرویس می‏شوند و همین امر باعث طولانی شدن عمر سیم بکسل می‏گردد.

دسته‏ بندي سیم بکسل از نظر بافت یا ساختار استرند

بافت سیل

در این نوع بافت، در هر استرند، تعداد مفتول یا رشته‏هاي هر لایه که دور مغزي یا مفتول مرکزي قرار می‏گیرند، مساوي هم است، قطر مفتول‏هاي لایه بیرونی، بیشتر از قطر مفتول‏هاي لایه درونی است، ولی در هر لایه، قطر کلیه مفتول‏ها یکسان است. بعلت ضخیم بودن مفتول‏هاي بیرونی، این نوع سیم بکسل‏ها داراي مقاومت سایشی بالایی هستند.

بافت وارینگتون

در بافت وارینگتون، هر استرند در لایه بیرونی داراي مفتول‏ هاي ضخیم و نازك بصورت یک در میان می‏باشد. تعداد مفتول‏هاي لایه درونی، نصف تعداد مفتول‏هاي لایه بیرونی می‏باشد. بعلت ترکیب مفتول‏هاي ضخیم و نازك در لایه بیرونی، این نوع سیم بکسل‏ها داراي قابلیت انعطاف‏پذیري بیشتري نسبت به نوع سیل دارند. این ساختار در سال 1890 توسط دو کارخانه سازنده سیم بکسل در شهر وارینگتون انگلستان ساخته شده است.

بافت استاندارد

در این نوع بافت، قطر کلیه مفتول تشکیل‏دهنده هر استرند (‏شامل مفتول مرکزي‏) یکسان است. این نوع سیم بکسل‏ها بعلت داشتن قابلیت انعطاف بالا، کاربرد گسترده‏اي در صنایع دارند.

بافت فیلر

در این نوع بافت، قطر مفتول‏ها در تمامی لایه‏ها یکسان است ولی در فضاي خالی بین مفتول‏ها درونی و بیرونی، مفتول نازکی بنام فیلر قرار می‏گیرند. این نوع بافت قابلیت انعطاف و مقاومت سایشی بالایی دارد (شکل 2-9).

زنجیر

زنجیر از رایج‏ترین انواع اسلینگ است که با توجه به قابلیت شکل‏پذیري و مقاومت در برابر کشش، سایش و حرارت زیاد، کاربرد زیادي در جا به جایی اجسام دارد.

زنجیرهای مخصوص بستن و بلند کردن بار باید از آهن چکش‏خوار یا از فولادی باشد که با مشخصاتی ‌که در استانداردهای بین‏المللی و یا استانداردهایی که به وسیله مقام صلاحیت‏دار (وزارت کار) پیش بینی شده مطابقت نماید. همچنین حلقه‏ها، قلاب‏ها، گیره‏ها، بست‏های زنجیرهای مخصوص بستن و بلند کردن بار باید از همان جنس زنجیری که به آن بسته شده‏اند انتخاب شوند .

تسمه هاي مصنوعی یا تسمه

تسمه‏هاي مصنوعی یا تسمه (Belt) از الیاف نایلون یا پلی استر ساخته می‏شوند. اتصالاتی که به تسمه متصل می‏شوند نیز باید داراي مقاومت کافی به اندازه دو برابر ظرفیت تسمه و بدون ایجاد تغییر شکل دائمی در آن باشند و عاري از هرگونه لبۀ تیز بوده تا به تسمه آسیبی وارد نکنند.

از جمله مزایاي تسمه‏هاي مصنوعی نسبت به سایر انواع تجهیزات باربرداري می توان موارد زیر را نام برد:

1. به علت داشتن نرمی نسبی و پهناي مناسب، آسیب کمتري به بارهایی که رنگ یا پولیش شده‏اند، وارد می‏سازند.
2. براي جا به جایی اجسام شکستنی نسبت به سیم بکسل و زنجیر مناسب‏ترند.
3. به دلیل قابلیت انعطاف، شکل پذیري بالایی داشته و به راحتی بار را مهار می‏کنند.
4. به دلیل عدم زنگ‏زدگی، هیچ‏گونه آسیب و لکه‏اي به قطعات پیش ساخته و تزئینی سنگی و بتنی وارد نمی‏کنند.
5. به دلیل عدم ایجاد جرقه در محیط‏هایی که خطر انفجار وجود دارد می‏توانند به طور ایمن مورد استفاده قرار گیرند.
6. به دلیل وزن کم، به راحتی قابلیت باز و بسته شدن دارند.
7. در برابر پوسیدگی، کپک زدگی و ساییدگی مقاوم هستند.

2-3-1- سیستم کد‏گذاری تسمه (مثال: EE 1 – 802)

EE : بیانگر نوع تسمه دو چشمی

1 : بیانگر تعداد لایه‏هاي تسمه

عدد 8 بیانگر تسمه براي کارهاي سنگین و عدد 6 براي کارهاي سبک در نظر گرفته می‏شود.

02: بیانگر پهناي تسمه

شگل

کلمۀ Shackles در لغتنامه به غل و زنجیر و قید و بند معنا شده است و با توجه به این، در صنایع مختلف با نام شگل معروف است.

شگل، حلقۀ اتصالی قابل حملی است که براي اتصال تجهیزات و قطعات مختلف باربرداري استفاده می‏شود. بر‏اساس استاندارد BS، کارخانجات سازندة شگل، موظفند موارد زیر را به صورت خوانا به صورت دائمی روي بدنۀ شگل حک کنند (شکل 2-13):

1. نام سازنده (نام تجاري آن)
2. اندازه شگل
3. ظرفیت مجاز شگل (SWL)

مطابق با استاندارد DOE شگل‏ها به شش گروه زیر تقسیم‏بندی می‏‌شوند.

گروه اول: شگل‏هاي نعل اسبی با پین پیچی

گروه دوم: شگل‏هاي نعل اسبی با پین غیرپیچی (همراه با اشپیل)

گروه سوم: شگل‏هاي نعل اسبی ایمن

گروه چهارم: شگل‏هاي کار با زنجیر با پین پیچی

گروه پنجم: شگل‏هاي کار با زنجیر با پین غیرپیچی (همراه با اشپیل)

گروه ششم: شگل هاي کار با زنجیر ایمن

پیچ تنظیم دو طرفه

پیچ تنظیم دو طرفه وسیله‏اي است که براي تنظیم کشش سیم بکسل، زنجیر، کابل و سایر تجهیزات کشنده است و معمولا از دو قسمت رزوه‏دار تشکیل شده که یکی به انتهای یک حلقۀ فلزي کوچک پیچ شده است و قسمت دیگر قلاب‏دار یه گیره‏اي است (شکل 2-15).

پیچ‏هاي تنظیم دو طرفه به 5 دسته زیر طبقه‏بندي می‏شوند:

1. پیچ تنظیم دو طرفه چشمی – زبانه‏اي ( Jaw & eye Combination )
2. پیچ تنظیم دو طرفه‏اي زبان‏دار یا فک‏دار (Jaw& Jaw Combination)
3. پیچ تنظیم دو طرفه‏اي قلاب دار (Hook & Hook Combination)
4. پیچ تنظیم دوطرفه‏اي چشمی – قلابی (Hook& eye combination)
5. پیچ تنظیم دوطرفه‏اي چشمی – چشمی (eye& eye combination)

گیره

گیره‏ها در عملیات باربرداري و لیفتینگ تجهیزاتی براي گرفتن و بلند کردن ورق‏ها و ستون‏هاي فلزي هستند. گیره‏ ها در انواع مختلف ساخته شده و بر‏اساس وزن بار مشخص می‏‌شوند.

هنگام استفاده از این گیره‏ها، به جهت صحیح نصب آن روي ورق یا ستون توجه کنید به طوي که چنگش یا گیرایی مناسب و لازم بین ورق و گیره به وجود آید. ضمناً به یاد داشته باشید تا از هر گیره فقط براي بلند کردن و جابه جایی یک ورق استفاده کنید و هرگز بیش از یک ورق را با یک گیره جابه جا نکنید زیرا احتمال در رفتن و سرخوردن ورق بسیار است. همیشه متناسب با ظرفیت گیره‏ها از آن براي جابه جا کردن بار استفاده کنید.

شاهین

شاهین‏ها معمولاً براي بلند کردن بارهاي بلند و سنگین به کار می‏روند. از جمله سودمندي‏هاي استفاده از آنها را می‏توان به کاهش خطر واژگانی و افتادن بار، کشیدگی، کج‏شدگی و خم‏شدگی بار اشاره کرد. شاهین نوعی میلۀ صاف و محکم است که در قسمت پایین آن چند قلاب براي قرار گرفتن اسلینگ و سیم بکسل نصب شده است.

یادآوري این نکته ضروري است که میزان بارمجاز (SWL) شاهین شامل وزن بار، وزن شاهین و وزن متعلقاتی است که به شاهین متصل می‏شود.

2-8- میلۀ متعادل‏ساز

میلۀ متعادل‏ساز نیز همانند شاهین براي متعادل کردن بارهای بزرگ، بلند و سنگین به کار می‏رود. با این تفاوت که میلۀ متعادل‏ساز براي اتصال به قلاب جرثقیل فاقد اسلینگ بوده و براي بلند کردن بار با دو جرثقیل سقفی به طور همزمان نیز استفاده می‏شود. یکی از کاربردهاي میلۀ متعادل ساز ایجاد توازن بین وزن بار با ظرفیت جرثقیل است. مثلاً زمانی که از دو جرثقیل با ظرفیت‏هاي گوناگون براي بلند کردن یک بار با طول زیاد استفاده می شود (شکل 2-18).