پنج گام اصلی در ارزیابی ریسک

پنج گام اصلی در ارزیابی ریسک

 

 ارزیابی ریسک علاوه بر اینکه از لحاظ قانونی باید اجرا شود ، در حفظ کارکنان و فعالیت تجاری شما کمک می کند تا بر روی خطراتی که در محیط کار شما واقعا دارای اهمیت هشتند و بالقوه می توانند سبب بروز صدمات جدی شوند ،متمرکز شوید. در بسیاری از موارد اندازه گیریهای مستقیم می تواند براحتی خطرات را کنترل کند برای مثال اطمینان از تمییز شدن محل از ریخته شده میتواند سبب جلوگیری از لیز خوردن افراد شود و یا بسته بودن کشوهای میز مانع اسیب رسیدن به نفرات میشود . در اغلب موارد می توان با روشهای ساده ، ارزان و موثر از حفظ دارائی های با ارزش اطمینان حاصل کرد.

قانون انتظار حذف کلیه ریسک ها را ندارد ف اما شما باید تا ((حد معقول)) از افراد خود محافظت کنید. این راهنما چگونگی دستیابی به این هدف را با کمترین وسواس به شما ارائه می دهد.

ارزیابی ریسک چیست؟

به طور ساده ارزیابی ریسک عبارت است از یک بررسی دقیق در موردیکه چه چیز در محل کار شما می تواند سبب آسیب رساندن به نفرات گردد. به طوریکه بتوانید تشخیص دهید که آیا اقدامات پیشگیرانه موجود کافی است یا باید اقدامات بیشتری جهت جلوگیری از اسیب انجام گیرد . کلیه کارکنان حق دارند که در برابر اسیب های ناشی از احتمال در سیستم محافظت شوند.

حوادث و بیماریها ، جان نفرات را تهدید میکنند . همچنین اگر محصول فعالیت شما اسیب ببیند ،ماشین آلات دچار صدمه شوند . هزینه های بیمه افزایش میابد و یا در نتیجه همه این مسایل مجبور شوید به دادگاه بروید تمام فعالیت تجاری شما نیز تحت تاثیر قرار میگیرد . از لحاظ قانونی شما ملزم به ارزیابی ریسک های موجود در محل کار خود هستید به طوری که در نهایت بتوانید یک برنامه برای کنترل ریسک را پیاده نمایید.

چگونگی ارزیابی ریسک

پنج مرحله زیر را دنبال کنید:

۱- مرحله اول : شناسایی خطرات

۲- مرحله دوم: تعیین اینکه چه کسی و چگونه ممکن است صدمه ببیند

۳- مرحله سوم: بررسی ریسک های موجود و اجرای اقدامات پیشگیرانه

۴- مرحله چهارم: ثبپ یافته ها و نتایج

۵- مرحله پنجم: بازبینی ارزیابی صورت گرفته و روزآمد کردن ان در صورت لزوم

 

فرایند را خیلی پیچیده نکنید . در بسیاری از سازمانها ، تمامی ریسکها بخوبی شناخته شده اند و ابزارهای کنترل مورد نیاز نیز براحتی قابل استفاده هستند . به عنوان مثال ، شما احتمالا میدانید که کدام یک از کارگران شما بارهای سنگین که منمکن است به کمر انها آسیب برساند را جابجا می کنند و یا در چه محلهایی احتمال لیز خوردن و افتادن افراد بیشتر است . بنابراین برای جلوگیری از صدمات احتمالی ، کافی است اقدامات و ابزارهای پیشگیرانه مورد نیاز را بررسی کنید.

به خاطر داشته باشید در هر صورت شما مسئول مراقبت از حسن اجرای ارزیابی هستید

 

هنگامی که درباره ارزیابی ریسک خود می اندیشید ، بیاد داشته باشید که:

خطر عبارت است از هر چیزی که میتواند موجب آسیب شود، مانند مواد شیمیایی ، الکتریسیته و ….

ریسک عبارت است از احتمال آسیب دیدن نفرات با این خطرات به همراه نمایش میزان و خامت آسیب های احتمالی.

 

چگونگی ارزیابی ریسک:

شناسایی خطرات :

در وهله اول باید مشخص کنید که افراد چگونه ممکن است اسیب ببینند.  وقتی شما هر روز در یک محل مشغول به کار هستید، مشاهده خطرات احتمالی آسان است ، در اینجا برخی از روشهای مهم برای کمک به شناسایی خطرات اورده شده است:

– بازدید و بازرسی در محل کار و مشاهده مواردی که می توانند سبب آسیب شوند .

– پرسیدن نظرات کارکنان و یا نمایندگان آنها . ممکن است به مواردی اشاره کنند که شما در نگاه اول متوجه انها نشده اید

– استفاده از دستورالعملها سازنده و برگه های اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی( MSDS) و یا تجهیزات مختلف نیز در شناخت خطرات و کنترل آنها بسیار سودمند است.

– بازنگری در گزارش حوادث و بیماریها . این گزارش ها اغلب در شناسایی خطراتی که کمتر مورد توجه بوده ان کمک خوبی است.

– همیشه بخاطر داشته باشید که برای خطراتی که در درازمدت بر روی سلامتی تاثیر گزارند ، فکری بکنید( مانند: سر وصدا ، مواجهه با مواد شیمیایی در درازمدت و …)

 

تعیین اینکه چه کسی و چگونه ممکن است آسیب ببیند.

برای هر خطر دقیقا مشخص کنید که چه کسی ممکن است اسیب ببیند . این امر در شناخت بهترین روش برای مدیریت ریسک به شما کمک خاهد کرد . این به معنی لیست کردن هر نفر با نام نیست بلکه منظور شناسایی گروه نفرات است ) مانند کارکنان انبار ..

در هر مورد چگونگی اسیب احتمالی را مشخص کنیدفیعنی نوع صدمه و یا بیماری که میتواند رخ دهد را مشخص کنید . برای مثال : قفسه چین ها ممکن است در صورت بلند کردن و برداشتن متناوب بسته ها مختلف از ناحیه کمر دچار صدمه و آسیب شوند

به یاد داشته باشید که:
برخی کارکنان ،الزامات مخصوص به خود را دارند، مثلا کارکنان جدیدالورود و یا جوان و یا معلولین ممکن است در یک ریسک ویژه قرار گیرند. برای برخی خطرات ملاحظات بیشتری مورد نیاز است
نضافتچی ها ،بازدید کنندگان ، پیمالنکاران ، کارگران تعمیرات و کلیه افرادی که تمام وقت انجا حظور ندارند.
سکاکنان شهر اگر از جانب شما امکان صدمه به انها وجود دارد
اگر به صورت شراکتی کار میکنید ،لازم است در مورد چگونگی تاثیر کار خود بر رویسایر اعضاء نیز بیادیشید همانطور که در مورد چگونگی تاثیر کار آنها بر روی فعالیت خود نگرانید، با انها صحبت کنید.
از کارکنان خود بخواهید کسانی را که ممکن است شما  فراموش کرده باشید معرفی کنند     بررسی ریسکهای موجود و اجرای اقدامات پیشگیرانه

مدیریت بحران(Crisis Management)

مدیریت بحران 

(Crisis Management)

 

• مقدمه
• بحران
• فوریت
• فاجعه
  • خصوصیات مشترک فاجعه
• حادثه
• ریسک
• خطر
• ارتباط بحران، فوریت، فاجعه و ریسک
• مدیریت بحران
• مدیریت اضطراری
• مدیریت فاجعه
• چرخه مدیریت بحران
  • پیشگیری
  • آمادگی
  • مقابله
  • بازسازی و بازتوانی
  •  

مقدمه

در مقاله قبلی به صورت خلاصه اما کمی و بر اساس آمارهای رسمی به بررسی «نقش و اهمیت بحران» پرداخته و وضعیت کشورمان را تشریح نمودیم. در این مقاله به ارائه تعاریف و مفاهیم مرتبط با حوزه مدیریت بحران خواهیم پرداخت.

بحران

برای بحران[۱] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• بحران واقعه ای سخت و وخیم است که اگر به شکل مناسبی مدیریت نشود، لطمات سنگینی بر منافع، سوددهی، شهرت و توانایی های سازمان [ یا جامعه] وارد خواهد آورد.
• بحران وضعیتی ناپایدار و وخیم است که در آن تصمیمی قاطع برای جلوگیری از تبعات نامطلوب و شدید احتمالی لازم است.
• بحران وقوع اختلالی جدی در عملکرد جامعه و محیط است، به گونه ای که جامعه و محیط تحت تاثیر، توانایی مقابله با خسارت های گستره انسانی، تجهیزاتی، اقتصادی و یا محیطی را نداشته باشد.
• مطابق با قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران به شماره ۱۸۷۸۵/۶۰۵ مورخ ۲۹/۰۳/۱۳۸۷ بحران به شرایطی گفته می شود که در اثر حوادث، رخدادها و عملکردهای طبیعی و انسانی (به جز موارد موضوعه در حوزه های امنیتی و اجتماعی) به طور ناگهانی یا غیرقابل کنترل به وجود می آید و موجب ایجاد مشقت و سختی به یک مجموعه یا جامعه انسانی می گردد و بر طرف کردن آن نیاز به اقدامات اضطراری، فوری و فوق العاده دارد.

فوریت

برای فوریت[۲] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• فوریت یا اضطرار، به معنای واقعه ای ناگهانی و غیرقابل انتظار است که به خاطر تهدیدات و خطراتی که برای سلامتی، امنیت، محیط یا اموال فرد، سازمان یا جامعه دارد، لازم است با حداکثر سرعت با آن مقابله شود.
• فوریت، واقعه ای ناگهانی و پیش بینی نشده که برای حداقل کردن تبعات نامطلوب آن نیاز به واکنش فوری وجود دارد. در این صورت شرایط فوریتی را می توان به طور محلی و بدون نیاز به کمک های خارجی هم مدیریت و مهار نمود.
• فوریت ترکیبی پیش بینی نشده از شرایط مختلف است که اقدام فوری را ضروری می سازد.

فاجعه

برای فاجعه[۳] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• فاجعه، واقعه ای ناگهانی، برنامه ریزی نشده و مصیبت بار است که خسارات شدیدی را سبب می گردد. زمانی که یک حادثه عواقب و تبعات بسیار وخیم در یک منطقه داشته باشد، فاجعه رخ داده است.
• شرایط یا واقعه ای که از کنترل ظرفیت های محلی خارج است و شدت آن در حدی است که برای مهار آن نیاز به کمک های ملی یا بین المللی وجود دارد.
• واقعه ای که اغلب ناگهانی و غیر قابل پیش بینی است و خسارات و تلفات و آسیب های انسانی زیادی را سبب می گردد.
• جنگ ها، قحطی و خشکسالی، بیماری های همه گیر گسترده، زلزله، انفجارهای شدید، سیل، حوادث هسته ای آتشفشان و غیره نمونه هایی از فاجعه هستند.

 

خصوصیات مشترک فاجعه

به هنگام وقع فاجعه ها، اغلب خصوصیات زیر در همه آن ها قابل ملاحظه است :

• نیاز به تصمیمی گیری و واکنش سریع وجود دارد.
• عدم واکنش سریع عواقب نامطلوبی را احتمالاً به دنبال خواهد داشت.
• راه حل ها محدود هستند.
• تصمیمات غلط ممکن است عواقب وخیمی به دنبال داشته باشد.
• سازمان ها، نهادها و ادارات مختلفی درگیر با فاجعه می شوند.

حادثه

برای حادثه[۴] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• هر واقعه ای که ممکن است به توقف فعالیت های مهم جامعه یا سازمان بینجامد یا سبب خساراتی گردد، حادثه نامیده می شود.
• هر واقعه یا مجموعه ای از شرایط که نیازمند واکنشی هماهنگ، فراتر از عملیات عادی سازمان یا جامعه باشد، حادثه نامیده می شود.

 

نکته: عملاً شدت یک حادثه سبب نمی گردد تا عنوان دیگری به جز حادثه به آن تعلق گیرد. بلکه متناسب با شدت حادثه و مرحله ای که در آن قرار دارد، نوع واکنش و برنامه های مورد نظر می تواند تغییر کند.

ریسک

برای ریسک[۵] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• ریسک به معنای قرار گرفتن در معرض آسیب و خطر است. ریسک ها می توانند طبیعی یا انسانی باشند و معمولاً با احتمال وقوع و شدت و تبعات احتمالی اندازه گیری می شوند.
• تلفات و خسارات احتمالی در سلامتی، جان و مال انسان ها و فعالیت های اقتصادی و اجتماعی در نتیجه یک خطر خاص و در یک محدوده زمانی معین، ریسک نامیده می شود.

خطر

خطر[۶] عبارت است از پدیده، رویداد فیزیکی و یا عملکرد انسان که دارای پتانسیل آسیب رسانی بوده و درصورت وقوع موجب صدمه یا فوت انسان ها، ایجاد خسارت به اموال و دارائی های، اختلالات اجتماعی و اقتصادی و تخریب محیط می گردد.

 

ارتباط بحران، فوریت، فاجعه و ریسک

ویژگی خاص بحران، بزرگی ابعاد و تبعات بالقوه یا بالفعل آن و ویژگی خاص فوریت، لزوم مقابله سریع با آن است. حال با بررسی تعاریف مربوط به فاجعه ملاحظه می شود که هر دو عنصر لزوم فوریت مقابله و بزرگی تبعات درباره آن صدق می کند. لذا می توان فاجعه را منطقه مشترک بین بحران و فوریت به حساب آورد. در واقع، فاجعه، موقعیتی بحرانی است که لازم است با سرعت با آن مقابله شود تا اثرات و عواقب وخیم آن کاهش یابد و مهار شود.

شایان ذکر است اصطلاحات مدیریت فاجعه و مدیریت اضطراری بیشتر از مدیریت بحران در بررسی چگونگی مدیریت حوادث طبیعی و انسان ساخت مورد استفاده قرار می گیرد، ولی مدیریت بحران بیشتر در بررسی بحران های بنگاه های اقتصادی و سازمان ها به کار رفته است.

به طور خلاصه می توان گفت وجه مشترک بین فوریت ها، بحران ها و فجایع در این است که حادثه ای غیر عادی رخ داده یا در حال وقوع است که نیازمند واکنش مناسب برای مهار ابعاد آن است. اما بسته به اینکه این حادثه در چه مرحله ای باشد و تا چه حد نیازمند پاسخ فوری است و بسته به اینکه ابعاد و پیامدهای بالقوه یا بالفعل آن چقدر شدید است، این حادثه می تواند از جنس بحران، فوریت، و یا فاجعه باشد.

شکل ۱ موقعیت مفاهیم حادثه، بحران، فوریت و فاجعه نسبت به هم و نواحی مشترک و غیر مشترک بین آن ها را به نمایش می گذارد.

شکل ۱ : رابطه بین مفاهیم حادثه، بحران، فوریت، فاجعه و ریسک

مدیریت بحران

برای مدیریت بحران[۷] تعاریف متعددی وجود دارد که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می نماییم:

• مدیریت بحران به معنای به کارگیری نظامی برای به حداقل رساندن اثر بحران بر افراد، عملیات و اعتبار و شهرت سازمان یا مخاطبان بحران در جامعه و خروج سازمان یا جامعه از شرایط بحرانی است. هر چند که اصطلاح مدیریت بحران بیشتر در سطح بحرانی بنگاه های اقتصادی و سازمان ها به کار رفته است اما استفاده از آن در بررسی مدیریت حوادث طبیعی و انسان ساخته اجتماعی نیز، صحیح است.
• مدیریت بحران علمی کاربردی است که بوسیله مشاهده سیستماتیک بحران ها و تجزیه و تحلیل آنها، به جستجو و یافتن ابزاری می پردازد که به وسیله بتوان آن از بروز بحران ها پیشگیری نمود و در صورت بروز، در جهت کاهش آثار، تامین آمادگی لازم، امداد رسانی سریع و بهبود اوضاع، اقدام نمود.
• مطابق با قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران به شماره ۱۸۷۸۵/۶۰۵ مورخ ۲۹/۰۳/۱۳۸۷ مدیریـت جامع بحران فرآیند برنامه ریزی، عملکرد و اقدامات اجرائی است که توسط دستگاه های دولتی، غیردولتی و عمومی پیرامون شناخت و کاهش سطح مخاطرات (مدیریت خطرپذیری) و مدیریت عملیات مقابله و بازسازی و بازتوانی منطقه آسیب دیده (مدیریت بحران) صورت می پذیرد. در این فرآیند با مشاهده پیش نشانگرها و تجزیه و تحلیل آن ها و منابع اطلاعاتی در دسترس تلاش می شود به صورت یکپارچه، جامع و هماهنگ با استفاده از ابزارهای موجود از بحران ها پیشگیری نموده یا در صورت بروز آن ها با آمادگی لازم در جهت کاهش خسارات جانی و مالی به مقابـله سریع پرداخته تا شرایط به وضعیت عادی بازگردد.

 

مدیریت اضطراری

مدیریت اضطراری[۸] به معنای به کارگیری نظامی برای پاسخ سریع و اثر بخش و کنترل یک حادثه است.

مدیریت فاجعه

مدیریت فاجعه[۹]، به معنای به کارگیری نظامی برای کاهش پتانسیل خطرات، اعمال کمک فوری و در خور به هنگام ضرورت، کنترل ابعاد فاجعه و جلوگیری از وخامت بیشتر آن و دستیبای سریع عملی به جبران وضع موجود و بازگشت به وضعیت اولیه است .

هر چند با توجه به تعاریف ارائه شده برای بحران، فاجعه و فوریت، اصطلاحات مدیریت بحران، مدیریت اضطراری و مدیریت فاجعه دارای تفاوت هایی از نظر مفهوم است، اما از آنجا که در اغلب مستندات موجود استفاده از اصطلاح مدیریت بحران بسیار متداول بوده است، در «دیمکتب» نیز در اغلب موارد، واژه مدیریت بحران به جای مدیریت فاجعه یا مدیریت اضطراری نیز به کار رفته است.

چرخه مدیریت بحران

چرخه مدیریت بحران[۱۰] شامل چهار مرحله به شرح ذیل می باشد:

• پیشگیری
• آمادگی
• مقابله
• بازسازی و بازتوانی

پیشگیری

مجموعه اقداماتی است که با هدف جلوگیری از وقوع حوادث و یا کاهش آثار زیانبار آن، سطح خطرپذیری جامعه را ارزیابی نموده و با مطالعات و اقدامات لازم سطح آن را تا حد قابل قبول کاهش می دهد.

آمادگی

مجموعه اقداماتی است که توانایی جامعه را در انجام مراحل مختلف مدیریت بحران افزایش می دهد که شامل جمع آوری اطلاعات، برنامه ریزی، سازماندهی، ایجاد ساختارهای مدیریتی، آموزش، تامین منابع و امکانات، تمرین و مانور است.

مقابله

انجام اقدامات و ارائه خدمات اضطراری به دنبال وقوع بحران است که با هدف نجات جان و مال انسانها، تامین رفاه نسبی برای آن ها و جلوگیری از گسترش خسارات انجام می شود. عملیات مقابله شامل اطلاع رسانی، هشدار، جست و جو، نجات و امداد بهداشت، درمان، تامین امنیت، ترابری، ارتباطات، فوریتهای پزشکی، تدفین، دفع پسماندها، مهارآتش، کنترل مواد خطرناک، سوخت رسانی، برقراری شریانهای حیاتی و سایر خدمات اضطراری ذی ربط است.

بازسازی و بازتوانی

بازسازی شامل کلیه اقدامات لازم و ضروری پس از وقوع بحران است که برای بـازگرداندن وضعـیت عادی به مناطق آسیـب دیده با درنظـر گرفتن ویژگیهای توسعه پایدار، ضـوابط ایمنی، مشارکت های مردمـی و مسائـل فرهنــگی، تاریخـی، اجتماعـی منطقه آسیب دیـده انجـام می گیرد. بازتوانی نیز شامل مجموعــه اقدامــاتی است کــه جهـت بازگرداندن شرایـط جسمی، روحی و روانـی و اجتـماعی آسیب دیدگان به حالت طبیعی به انجـام می رسد. شکل۲ مـراحـل مختلـف چـرخـه مدیریت بحران را نشان می دهد.

شکل ۲ : مراحل چهارگانه مدیریت بحران

 

• [۱] Crisis
• [۲] Emergency
• [۳] Disaster
• [۴] Incident
• [۵] Risk
• [۶] Hazard
• [۷] Crisis Management
• [۸] Emergency Management
• [۹] Disaster Management
• [۱۰]  Crisis Management Cycle
• Ref:MKtab

ریسک در جدول بار

جداول باربرداری جرثقیل معمولاً به دو قسمت بالایی و پائینی تقسیم می شوند:

قسمت پائین جدول ظرفیت جرثقیل بر اساس درصدی از باری که موجب بهم خوردن تعادل جرثقیل می شود تعیین شده است.

قسمت بالایی ممکن است سایه زده شود ، با استفاده از یک خط پررنگ جدا شود یا در کنار اعداد آن ستاره زده شود.

مقادیر این قسمت از جداول بر اساس استقامت و استحکام ساختاری جرثقیل تعیین شده است و بیانگر این موضوع است که اعمال بار بیشتر ممکن است قبل از اینکه باعث بهم خوردن تعادل شود، باعث خسارت و شکست ساختاری جرثقیل شود.

نتيجه ي اعمال بار بيش از حد در ناحيه ي بالاي جدول	نتيجه ي اعمال بار بيش از حد در ناحيه ي پائئن جدول

 

شرایط موثر بر ظرفیت :

عوامل زیادی وجود دارد که می تواند بر تعادل یا استحکام جرثقیل تاثیر گذار باشد. این عوامل می تواند ناشی از عدم آگاهی اپراتور یا ناظر باشد یا اینکه در اثر نیروهای خارجی باشد.

رایج ترین این شرایط به شرح زیر میباشد :

• استقرار نامناسب جک های پایه شامل عدم استفاده از کلیه جک ها یا عدم باز کردن کامل کشویی جک ها که می تواند نواحی کاری را تغییر دهد ، جدا نشدن کامل چرخها از زمین که ممکن است اجازه ندهد بطور کامل طبق جدول باربرداری نمود.
• شرایط زمین : در زمین سست لازم است زیر جک های پایه صفحات مناسب قرار داده شود. مسیرها و جوی های آب می تواند باعث شسته شدن سطوح زیر خاک شود. تصورشود که اگر روی آسفالت یا بتون جک می زنید ، سطح زیر جک ها بطور مطمئن محکم است. زیرا که ممکن است زیر آن فشرده نباشد.
• استفاده ی غلط از وزنه می تواند باعث تغییر در تعادل جرثقیل در نواحی کاری جلو وعقب دستگاه شود.
• تراز نبودن دستگاه می تواند باعث تغییر در ظرفیت جرثقیل شود. جداول باربرداری بر اساس استقرار دستگاه بصورت تراز قابل استفاده اند.
• نگهداری ضعیف می تواند روی استقامت یا تعادل جرثقیل موثر باشد از جمله بومهای شبکه ای – بومهای هیدرولیک ، جوشهای شاسی ، پمپ های هیدرولیک و شیلنگ ها شرایط لاستیک ها ، سیم بکسل و جک های پایه

نگرش به ریسک

نگرش به ریسک

بیشتر مردم از ریسک های بزرگ بعنوان ریسک های نامطلوب یاد می کنند، که باید در صورت امکان از آن اجتناب ورزید. افراد بسیاری دیده شده اند که از پذیرش پروژه های نامشخص بجای موارد مشخص اکراه دارند. این نگرش ممکن است در تمام مردم مشترک نباشد، اما شناسایی ارتباط بین آن ساده است.  بعبارت ساده تر، افراد یا سازمانها بر سه نوع هستند:

 

• دوستدار ریسک
•  علیه ریسک
• بی طرف

 

طبقه بندی به دو گروه یک سهل انگاری فاحش محسوب می شود.تصویر هیئت مدیره بعنوان عامل اصلی مواجهه با ریسک بخشی از چهارچوب تجارت است. شرکت New International Corporation متعلق به روپرت مرداک برای راه اندازی تلویزیون Sky و خریداری شرکت های جراید سرتاسر دنیا 8.3 میلیارد دلار استقراض کرد. شرکت او بسیار متمول بود اما توان پرداخت بهره وام را همزمان با بحران اقتصادی نداشت. رکود جهانی از راه رسید و در مورد آغاز مجدد برنامه تردید بوجود آمد. روپرت مرداک را می توان یک دوستدار ریسک نامید اما عمر چنین سیاست هایی به آخر رسید. شاهد این مدعا این است که تلویزیون Sky علیرغم آشوب ها با دنباله روی از سیاستهای پخش ماهواره ای بریتانیا به منفعت رسید.

این دوستداران ریسک هنوز هم در عرصه تجارت حاضرند اما پیدا کردنشان سخت است. امروزه بیشتر تصمیمات بر پایه تحلیل جزئی اتخاذ می شود. با این حال حتی تحلیل جزئی هم از اتخاذ تصمیمات غلط جلوگیری نمی کند. تصمیم رولز رویس به پذیرش قرارداد موتور جت معیوب RB211 با شرکت Lockhead نمونه بارز عدم اطمینان مدیران از چگونگی مواجهه با ریسک طبق استراتژی های شرکت است.رولز رویس رو به انحلال پیش رفت تا اینکه توسط دولت بریتانیا نجات پیدا کند.

منطق اصلی تنفر از ریسک این است که از دست دادن یک مجموع داده شده نامطلوب تر از بدست آوردن همان مقدار مطلوب است؛ بعلت اینکه ضرر باعث افت استاندارد زندگی که فرد به آن عادت کرده، می شود. در حالت فوق العاده، از ریسک اجتناب می شود چون ضروریات اساسی را در معرض ریسک قرار می دهد.

ابقاء /کاهش /انتقال ریسک

ابقاء ریسک

ریسک هایی که موجب ضررهای واحد و تکراری می شوند، از آن دسته هستند که بهتر است بقوت خود باقی بمانند. در زمینه بیمه موتور، بسیاری از مردم هزینه 50 پوند اولیه در ازای کاهش حق بیمه را بجان می خرند. برخی ممکن است تصمیم بگیرند برای دریافت تخفیف بیشتر، 200 پوند در ابتدا بپردازند؛ سطح ابقا، توسط شرایط مالی و احتمال ضرر، دیکته می شود.

البته تمام ریسک قابل انتقال نیست، اما اگر هم قابل انتقال بوده باشند، اقدام به چنین کاری از لحاظ اقتصادی صحیح نیست. در این صورت ریسک باقی خواهد ماند. بعلاوه، بهتر است در شرایط خاص بخشی از ریسک باقی بماند. برای مثال، کاهش حق بیمه بشکل ارائه خدمات محدود در زمینه حادثه، بهتر است پوشش کامل ارائه دهد؛ خطر، انتخاب بین پرداخت حق بیمه و احتمال وقوع حادثه و ضررهای منتج از آن است.بسیاری از مردم همه روزه این ریسک را با بیمه خودروی خود برای شخص ثالث، آتش سوزی و سرقت بجای بیمه همه جانبه، انجام می دهند. شاید اینطور تعبیر شود که آنها توان پرداخت حق بیمه را ندارند یا نوع ماشین هزینه بیمه را تضمین نمی کند، و یا ممکن است احساس کنند آنقدر راننده خوبی هستند که احتمال تصادف آنان بسیار کم است.

با در نظر گرفتن بیمه خسارت حرفه ای، متخصص به ارزیابی آنچه در عملش افراط ورزیده است، می پردازد. تعدادی شرکت طراحی در لندن وجود دارد که 500000 پوند اولیه را دریافت می کنند اما شکایات بسیاری مبنی بر اهمال در کار دریافت نموده اند. باقی ماندن ریسک آنها بر اساس احتمال شکایت از خسارت و اینکه، در صورت صحت شکایت چه مقداری قابل پرداخت است، می باشد.

بطور خلاصه برخی فاکتورهای متناسب عبارتند از:

• هزینه پرداخت بیمه؛
• حداکثر ضرر احتمالی؛
• هزینه احتمالی ضرر؛
• هزینه احتمالی پرداخت خسارت، در صورتی که بیمه نشده باشد.

 

کاهش ریسک

یکی از روشهای کاهش مواجهه با ریسک، سهیم شدن آن با طرفهای دیگر است. بطور مثال؛ بانک جهانی از طریق پرداخت وام بطور همزمان به دولت های جهان سومی یا کمک به بازارهای بورس، ریسک خود را توزیع کرد. واسطه کل خواهد کوشید ریسک پرداخت خسارت برای دیرکرد کار را با واگذار کردن خسارات داخلی به واسطه های جزء ،  کاهش دهد.

بطور ساده با تفاهم قراردادی، استفاده از انواع مدیریت قرارداد نگرش منفی واسطه ها را از بین خواهد برد و بایستی احتمال شکایت از طرف واسطه بخاطر ضرر و هزینه مستقیم را نیز کاهش دهد.

کاهش ریسک در چهار گروه اساسی قرار می گیرد. اول، آموزش پرسنل برای هوشیاری در مقابل ریسک های مختلف؛ دوم، حفاظت فیزیکی برای کاهش احتمال ضرر؛ بعنوان مثال، واسطه می تواند بطور مستقل یک بیمه کیفیت را بکار بندد تا در تمام پروژه ها در نقش یک چک ثانویه عمل کند ـ این گزینه هزینه بردار است اما احتمال خطرات پیش بینی نشده را کاهش می دهد. ـ سوم، سیستم ها باید شمولیت داشته و از مردم بخواهند سوالهای «اگر .... چطور» مطرح نمایند. نهایتاً، حفاظت فیزیکی می تواند برای حفاظت افراد و اماکن بکار گرفته شود.

در یک ساختمان، مورد خاص کاهش ریسک، نصب سیستم آب پاش را در بر دارد. در عین حال که سازه ها ممکن است به سیستم آب پاش نیاز نداشته باشد، اما ارباب رجوع نیاز به کاهش احتمال خسارت از طرف حوادث آتش سوزی و پرداخت هزینه سیستم آب پاش را احساس می کند.

 

انتقال ریسک

انتقال ریسک ضرورتا منبع ریسک را کاهش نمی دهد، بلکه تنها آنرا به طرف دیگر منتقل می کند. در بعضی موارد، انتقال می تواند باعث افزایش ریسک شود چراکه طرفی که ریسک به آن منتقل شده، ممکن است از ریسکی که جذب کرده آگاهی نداشته باشد.بعنوان مثال، واسطه کلی هنگام ورود به یک قرارداد با یک واسطه جزء، ممکن است در ازای تاخیر در تکمیل کار تقاضای تسویه خسارت پرداختی به واسطه اصلی و بررسی ضرر کلی متوجه واسطه کل را، داشته باشد. واسطه جزء ممکن است از ریسکاضافی که منتقل می شود، آگاهی نداشته باشد و بهمین لحاظ در جایگاه مناسب اقتصادی برای مواجهه با این ریسک قرار نگرفته باشد.

رایج ترین شکل انتقال ریسک، بیمه است که هزینه های مبهم را به هزینه های مشخص تغییر می دهد. پوشش بیمه در صنعت ساختمان روبه گران تر شدن است. در پروژه های ساختمانی، ساختمان بدون نقص قابل تضمین نیست و نواقص ساختمان ممکن است مدت ها بعد از اتمام پروژه هویدا شود. نواقصی که بطور کامل در مرحله ساخت  یا در موقع انعقاد قرارداد قابل کشف نیستند، حقیقتی از زندگی هستند.

تدابیر کنونی برای اداره نتایج نامطلوب ناشی از پیدا شدن نقص بطور کامل رضایت واسطه، مشتری و یا طراح را جلب نکرده اند. مسئولیت و اطمینان تمام افراد درگیر در پروژه معمولاً نیاز به ثبات قانونی دارد. ریسک هایی وجود دارد که ارباب رجوع از طریق طی مراحل قانونی باید آنها را اثبات کند که این ریسک ها از ایراد خسارت از طرف واسطه ، کم کاری در پروژه یا عدم پوشش تمام هزینه ها و تعمیرات، منتج می شوند. ارباب رجوع ممکن است حتی توان مالی طی مراحل قانونی را هم نداشته باشد. مانند واسطه ها و طراحان، آنها نیز ممکن است پس از گذشت سالها از اتمام پروژه در معرض شکایت قرار گیرند. بعلاوه، اطمینان متقابل در فعالیت های چند طرفه می تواند باعث شود یک یا چند طرف اقدام به پرداخت سهم های نا برابر کنند.

علاوه بر موارد ذکر شده، امروزه متخصصان با موانع اطمینان به میزان نامشخص و نسبت به افراد نامشخص روبرو هستند. به یک طریق، دسترسی به بیمه شغلی به مراجع قانونی این اجازه را داده است تا هزینهای مرتبط با توجه و مهارت خاص و ارتباطات همجواری را افزایش بخشند. همچنین، روشهای قانونی اغلب، بسته به پرسنل و زمان، چند طرفه و دراز مدت هستند.

گرچه بیمه شغلی موجب متضرر شدن بیمه گزار شده است، اما مجموع هزینه های دولتی و قانونی در مقایسه با امور ساختمانی ـ یعنی هدف حقیقی اما غیر مستقیم بیمه شغلی ـ بسیار بالاست.

اعتقاد بر این است که بیمه ممکن است ریسک شکایت از بیمه گزار را افزایش دهد. اگر در یک پروژه اتفاقی بیفتد، کارفرما بدنبال راهی برای پوشش خسارت است. چنین بنظر می رسد که مرجع قانونی روی فردی که بیشترین قدرت پرداخت را دارد اتکاء می کند.

گزارش های مختلف نشان می دهند که بیمه یک پروژه، بر پایه خسارت مواد طرف اولی بدون اثبات نوع خسارت، بهترین مزیت برای مشتری است. سیاست بیمه پروژه باید از طرف شرکت توسعه یا مالک ساختمان در مرحله طراحی مقدماتی اعمال گردد. این سیاست در مدت اعتبار، ممکن است منجر به موفقیت پروژه یا مالک شود. عمده مزیت این امر ایمنی مشتری و مستاجر در قبال هزینه ها و نگرانی از کشف نقص احتمالی است که با این سیاست پوشش داده می شود. هزینه تعمیرات بطور حتم قابل پوشش خواهد بود، چراکه وجود بیمه حوادث به شکلی منصفانه را تسهیل می بخشد. مسئولیت ها و اختیارات درگیر در پروژه ساختمان نیز بدون مراجعه به مرجع قضایی واضح است. کیفیت قابل اتکای ساختمان بدون اقدامات طاقت فرسای ناشی از ترس از مراجع قانونی  یا تهدید هزینه بیمه، بدین طریق ارتقاء می یابد.

کاهش ذخیره مالی پرداخت های موقت به واسطه و متخصصان یک روش پوشش دادن ریسک های موجود است که ممکن است بکار گرفته شود. مجموع کنترل می شود تا اطمینان حاصل گردد که واسطه ها کارشان را تکمیل می کنند و ضرر ناشی از قصور احتمالی واسطه جبران می شود. مقدار ذخیره مالی متفاوت است اما بین 3 تا 5% ارزش کل پروژه خواهد بود.  یک راه برای نیل به این هدف، بخصوص در امریکا، ضمانت است. ضمانت اجرایی ارائه شده توسط شرکت بیمه  برای یک بانک، اطمینان می دهد که پروژه در زمان مورد نظر به اتمام خواهد رسید.

اجتناب از ریسک مترادف خودداری از پذیرش آن است. خودداری از انعقاد قرارداد یک نمونه بارز اجتناب از ریسک است. با این حال، در نظر گکرفتن ریسک های خاصی که قابل اجتناب هستند، مناسب بنظر می رسد. در شرایط نرمال، اجتناب از ریسک به مذاکرات پیش از قرارداد مرتبط است اما ممکن است به تصمیمیاتی که در راستای خودداری از پروژه اتخاذ می شوند، بسط یابد. مثلاً، هنگامی که یک واسطه پروژه زیربنایی را در دست گرفته است، کارفرما می تواند قرارداد را فسخ نماید. با این وجود، کارفرما می تواند از این حق خود صرفنظر کرده و اجازه دهد ریسک های موجود در حین قرارداد بقوت خود باقی بمانند. اگر کارفرما اقدام به فسخ کند، در حقیقت با پذیرش اینکه واسطه از قرارداد امتناع ورزیده، از ریسک بیشتر اجتناب می کند. نمونه بارز اجتناب از ریسک، استفاده عبارات عذرخواهی برای اجتناب از ریسک های خاص یا نتایج خاص قبول یک ریسک است.

 

 

عواقب و تحلیل ریسک

عواقب ريسك

هنگام در نظر گرفتن عواقب ريسك موجود، فاكتورهاي متناسب با آثار ريسك، مد نظر قرار مي گيرند.

• o     عواقب
• o      حداکثر ضرر احتمالی
• o      هزینه احتمالی ضرر
• o      هزینه احتمالی جبران ضرر در صورت عدم پشتیبانی بیمه
• o      هزینه بیمه در برابر حوادث

 پیش بینی مطمئن از حوادث

 

بيشتر متخصصين مايل به اتكء به تبحر و دانش ، و در صورت امكان كمي اطلاعات، در مورد رويداد هاي گذشته هستند. بعنوان مثال، آمارهایی در مورد دزدی از سایت ها در هر سال موجود خواهد بود. اما واسطه باید هزینه بیمه را با بیش از حدی که خود توان کنترل سیاستهای بیمه ای را داشته و هزینه های جانبی ایمنی را متعادل سازد.

منابع بسیاری از ریسک وجود دارد کگه اطلاعات قابل اتکایی در مورد آنها در دسترس نیست. بجای بی تفاوتی به این منابع بایستیکل سیستم مدیریت ریسک در مرکز توجه قرار گیرد.

 

شکل 5-7 یک راهبرد هرچند ساده برای در نظر گرفتن یک حادثه یعنی: احتمال ایراد خسارت بر ساختمانهای همجوار در نتیجه تیر کوبی، است. جدول به درک عواقب ریسک به روشی ساختاری، کمک می کند.

 

 

تحلیل ریسک

هدف اصلی سیستم مدیریت ریسک کمک به تجارت در مواجهه با ریسک های درست است. تحلیل ریسک بخش کلی سیستم است.

استفاده وسیع و مکفی از کامپیوتر، احتمال یک تحلیل دقیق و منسجم را افزایش می دهد. اکنون وقت آن رسیده که ریسک های بیشتری با مزایای اقتصادی ارزیابی شوند.

در فصل های آتی ابزار وتکنیک های تحلیل ریسک مورد بحث قرار خواهند گرفت. بعنوان مثال، نمودار های تصمیمات می توانند برای درک و تبیین مایل ساختاری بعنوان بخشی از تحلیل بکار گرفته شوند.

اساس تحلیل ریسک، تلاش در دستیابی به تمام گزینه های ممکن و تحلیل نتایج مختلف هر تصمیم است. در پروژه های ساختمانی، ارباب رجوع به محتمل ترین قیمت علاقه دارد، اما پروژه ها دارای هزینه های اضافی هستند و مکرراً، سوال «اگر .... چطور» پرسیده نمی شود.

یک نمونه تعمیر و بازسازی با هزینه 800000 پوند در یک مدرسه را در نظر بگیرید. 8 پکیج کاری وجود دارد که هزینه هرکدام 100000 پوند است. اگرچه، هنوز طرح پروژه کامل نشده و بین کمتر یا بیشتر از 10% تفاوت خواهد داشت تا زمانیکه پیش پرداخت پروژه دریافت شود. بدینترتیب ارزش کل پروژه بین 720000 تا 880000 پوند خواهد بود که این رقم ها بهترین و بد ترین حالت ممکن هستند. در حالت واقعی، ضمن آنکه قیمت 8 پکیج با هم مرتبط نیستند، احتمال کمتری متصور است که مقدار کل بین حدود 760000 تا 840000 پوند قرار نگیرد. ریسک به همان بدی که در ابتدا بنظر می رسد نیست زیرا محال است که همه 8 پکیج با شکست مواجه شوند. هر کدام از پکیج ها باید مورد تجزیه تحلیل قرار گیرد تا ریسک های احتمالی شناسایی شوند، سپس این ریسک ها بایستی مدیریت شوند.

کاربرد تحلیل ریسک دیدگاهی در مورد آنچه ممکن است در صورت عدم موفقیت پروژه رخ دهد، دست می دهد. مهم نیست که تکنیک های تحلیلی چقدر خوب باشند، کسب نتیجه به متخصصان حرفه ای بستگی دارد. وقتی ذهن های خلاق به بهترین نحو سیستماتیک ممکن در اطلاعات موجود بکار گرفته شوند، نمای واضح تری از ریسک وجود خواهد داشت تا اینکه فقط از ابتکار بهره گیری شود.

 jl

 

رویکرد سنتی پیش بینی قیمت یک ساختمان یا طول عمر یک ساختمان در مرحله طراحی پروژه، استفاده از اطلاعات موجود و دستیابی به یک نقطه بهترین براورد است. رویکرد تحلیل ریسک صراحتاً ابهاماتی را که در بهترین براورد وجود دارد، از طریق بررسی توزیع احتمالات بر اساس قول متخصص، شناسایی می کند. بنابراین درک پیرامون آثار ابهام در پروژه افزایش می یابد. یک بحث جزئی تر پیرامون تحلیل ریسک در فصول 7 و 8 ارائه شده است.

واکنش یا تخصیص ریسک می تواند هر کدام از 4 فرم اساسی داده شده در شکل 3.6 را در بر داشته باشد.

 

تخصیص مناسب ریسک باید توانایی دفع ریسک و محرک های ارائه شده بدین منظور را در نظر داشته باشد. بعنوان مثال، هنگام قیمت گذاری برای یک پروژه زیر زمینی، واسطه به اطلاعات مورد نیاز و گزارشات حفره ای در کنار اطلاعات زمین شناختی، دسترسی خواهد داشت. طبقه بندی، واسطه را ملزم به منظور کردن حفاری در هر زمینی با هر شرایطی می کند. دانش ناقص از زمین شناسی و احتمال شرایط پیش بینی نشده زمین ریسک های بسیاری را متوجه واسطه می کند. بخشی از این ریسک باید به واسطه های کاری منتقل شود. گرچه، با افزودن میانگین ریسک و بالا بردن قیمت واحد، و در نتیجه پوشش دادن ریسک موجود، یک موضع دفاعی بشمار می رود. در این شرایط، مقداری از ریسک منتقل شده و بخشی از آن، باقی خواهد ماند.

 

 

 

در قرارداد های پرداخت یکجا، ارباب رجوع ریسک بیشتری به واسطه ها وارد می کند. ما باید هنگام مواجهه با ریسک صریح و مشتاق باشیم، نه اینکه از آنها گله کنیم. ارباب رجوع باید بپذیرد که ریسک و منافع شانه به شانه یکدیگر جلو می روند. واکنش ریسک نباید بعنوان اتلاف هزینه دیده شود، بلکه سرمایه گذاری است که موجب بازگشت هزینه می شود. در ذیل برخی از اصول اساسی که تخصیص ریسک را اداره می کنند، آورده شده است.

 

ریسک و محیط کلی

ريسك و محيط كلي

محيط كلي محيطي است كه بر تمام سازمانهاي جامعه تاثير گذار است. ريسك محيط كلي مي تواند به دو بخش تقسيم شود. اول، فيزيكي، و دوم، سياسي، اجتماعي و اقتصادي.

محيط فيزيكي شامل آب و هوا و پديده هاي طبيعي ديگر مانند رانش زمين و زلزله است و مي تواند اثر قابل توجهي بر فرايند ساخت و ساز داشته باشد. بعنوان نمونه، باران هاي مداوم بر بخش داخلي و خارجي كار تغيير ايجاد مي كند؛ بادهاي شديد در تاسيسات ذوب آهن تغيير بوجود مي آورد؛ دماي پايين پروسه بتونه كاري را با تغيير مواجه مي كند. در عين حال كه محيط فيزيكي قابل كنترل نيست، خطراتي كه از آن ناشي مي شوند قابل شناسايي بوده و مي توان در جهت كاهش اثر آنها گام برداشت. براي مثال، مي توان عمليات اجرايي آسيب پذير را  براي مقاطع زماني كه بهترين هوا پيش بيني مي شود، برنامه ريزي كرد.

محيط سياسي، اجتماعي و اقتصادي نسبتاً قابل كنترل است. دولت مي تواند رويدادهاي اقتصادي در بريتانيا را كنترل كند، اما براي كل دنيا امكان پذير نيست. بنابراين، در بازار نفت جهاني دولت بريتانيا نمي تواند قيمت را براي نفت درياي شمال تعيين كند. آنچه به محيط سياسي، اجتماعي و اقتصادي اهميت مي بخشد، سرعت تغيير است، كه امروزه از هر زمان ديگري در گذشته بيشتر است. براي مثال، در عرض ده سال، دولت بريتانيا از يك اقتصاد كوچك به يك اقتصاد برتر در دنيا تبديل شده است. طوفان تغييرات شتاب بخود گرفته و تمام صنايع را تحت تاثير قرار داده است.

محيط اقتصادي و اجتماعي توسط دولت كنترل مي شود، اما صنايع مختلف بطور جدي از تصميمات محيطي اثر مي پذيرند. يك نمونه اين امر تحميل ابزار كنترل بر ساختمان هاي اداري در مراكز شهر است كه تاثير قابل توجهي بر حجم كاري صنايع توسعه و شهرسازي خواهد داشت. بحران مسكن سال 1974 در بريتانيا نمونه بارز تنوع ريسك محيطي است. در سال 1973، در تلاش براي كنترل اقتصاد و جلوگيري از بالانس پرداخت ها بانك انگليس حداقل نرخ سود وام را از 4.5 به 13 درصد بالا برد. تورم بسرعت افزايش يافت و در آغاز سال 1974قيمت نفت نيز با رشد 300% مواجه شد. دولت دو قانون وضع كرد كه منجر به ركود مسكن گرديد. اجاره بها بلوكه و ماليات عوارض ساختماني مطرح شد. قيمت املاك افت كرد و اطمينان خاطر در شركت هاي ساختماني از بين رفت.

افت مستغلات ناشي از ترقي ناگهاني مستغلات در پي كاهش تقاضا، بلوكه اجاره بها، ماليات و سياست هاي پولي سختگيرانه بود. علت ريسك محيطي قابل كنترل بود، اما تنها توسط دولت، و اثر ويران كننده اي بر مستغلات و صنعت ساختمان داشت.

هيچكس نمي تواند نسبت به ريسك هاي محيطي بي اعتنا باشد. در عين حال كه فشار بر دولت براي اثر گذاري يا اعمال تغيير در تصميمات وجود دارد، بطور كلي، بيشتر حوادث توسط فرد يا شركت قابل كنترل نيستند. در اين شرايط، بايد به ارزيابي مواجهه با ريسك توجه نمود.

 

طبقه بندی و انواع ریسک

طبقه بندي ريسك

براي طبقه بندي ريسك ها، سه روش وجود دارد: از طريق شناخت عواقب،‌ نوع و اثر ريسك، كه در شكل 3-7 نشان داده شده است.

 

 

نوع ريسك

تقريبا تمام كار طبقه بندي ريسك با تئوري پورت فوليو ارتباط دارد، كه در آن سرمايه گذاري در بازار، بورس، سهام و اوراق بهادار مورد توجه قرار مي گيرد. چنين ريسك هايي به ريسك بازار، كه مرتبط با وضع عمومي بازار است،‌ و ريسك خاص، كه مختص يك شركت خاص است، تقسيم مي شوند.

تقريبا تمام سهام، تا حدودي، به جابجايي هاي موجود در بازار واكنش نشان مي دهند و اين واكنش با ضريب بتا قابل سنجش است. براي مثال،‌ يك سهم با ضريب بتاي 1.5 بطور ميانگين به ازاي هر 1% جابجايي در بازار، 1.5% جابجا مي شود.

 

 

شكل 3-7 طبقه بندي ريسك

 

يك پورت فوليوي بسط يافته از چنين سهمي 1. برابر شاخص بازار تغيير پذير خواهد بود. بنابر اين ضريب بتا يك معيار تغيير پورت فوليو است. ريسك خاص بوسيله ضريب بتا براي قيمت سهام يك شركت در ازاي جابجايي بازار يا سهم يك بخش اندازه گيري مي شود.

تئوري پورت فوليو كه با ساختار سرمايه گذاري پورت فوليو سروكار دارد،‌ مشاهدات مفيد و بجايي براي توسعه مستغلات و صنعت ساختمان ارائه مي دهد. درست مانند مديران بازرگاني، كه اين تئوري اساساً براي آنها طراحي شده است، رؤساي اين بخش ها نيز بايد ريسك اقتصادي پروژه هاي واحد را ارزيابي كنند. از آنچه گفته شد چنين بر مي آيد كه توسعه و ارزيابي ساختار و پيش بيني جريان نقدينگي، روشهاي ارزان سازي را براي بازتاب ريسك يك پروژه در آينده نامعلوم بهمراه خواهد داشت.

بر اساس اين تئوري، ريسك كل از ريسك بازار و ريسك خاص بوجود مي آيد. سرمايه گذاري در ايمني، پذيرش ريسك كل را مي طلبد و اين حركت ناملموس است،‌ چراكه مواجهه با ريسك براي بازگشتي مورد انتظار،‌ بيش از اندازه لازم است. با افزايش سهام سرمايه گذاري مي توان ريسك پورت فوليو را كاهش داد. حوادث ناپايدار كه براي شركت ها ناخوشايند هستند و به جهت گيري هاي عمومي در اقتصاد مربوط نمي شوند،‌ تعديل مي يابند.

 

 

شكل 4-7 برش الماس

 

با اين حال، همه ريسك از طريق گسترش يابي قابل رفع نيست. عملكرد تمام شركت ها بسته به اقتصاد است. تغيير در عرضه پول، نرخ بهره، نرخ ارز، ماليات، قيمت كالا، هزينه هاي دولت و اقتصادهاي خارجي، بر تمام شركت ها و در سطوح مختلف تاثير مي گذارد. بهره گيري از ميانگين تمام سيستم هاي ايمني، ريسك خاص را كاهش خواهد داد.  فرض كنيم يك سرمايه گذار بتواند پورت فوليوي بازاري را كه همزمان با اقتصاد حركت مي كند، در دست بگيرد. اما در چنين مواردي نيز ريسك بازار به قوت خود باقي است.

يكي از اصول تئوري اين است كه سرمايه گذاران نبايد انتظار نتيجه از بجان خريدن ريسك هايي كه قابل اجتناب هستند، را داشته باشند. بلكه تنها بايد بخاطر  تحمل ريسك هاي اجتناب ناپذير يا ريسك بازار توقع كسب پاداش را داشته باشند. به اين جهت تئوري پورت فوليو، تفاهم در مورد مثل «تمام تخم مرغ هايت را در يك سبد نگذار» است چراكه بازار هاي عمده كافي جايي براي ريسك هاي خاص ندارد.

اين نظريه در صنعت ساختمان داراي اعتبار است. واسطه ها، كه در بخشهاي مختلف بازار نظير مهندسي شهرسازي، مهندسي نفت وگاز و ساختمان، كارها و خدمات نوين، چه عمومي و خصوصي، كه فعاليت هايشان در گستره جغرافيايي عظيمي بسط مي يابد، نسب به شوك هاي اقتصادي انعطاف پذير ترند. شركت هاي توسعه ساختماني نيز از اين قاعده مستثني نيستند. ادارات و كانون ها بايد داراي كانون هاي بازنشستگي، پاركينگ و غيره در مناطق مختلف باشند.

با اين وجود، چنين گستردگي خالي از ريسك نيست. در سال 1991 منافع تعداد بسياري از شركت هاي ساختماني تحت تاثير سرمايه گذاري در مستغلات قرار گرفت. افت بهاي فروش املاك اداري و مسكوني در اروپا و امريكا در شركتهاي روبه ركود گزارش شد. در عين حال كه گستردگي ، ريسك را افزايش مي دهد، تنوع ريسك نيز از اهميت بسياري برخوردار است.

بعلاوه، ريسك سيستماتيك يك شركت به دو جزء قابل تقسيم است؛ ريسك تجاري و مالي. ريسك تجاري نتيجه تجارت شركت با سرمايه هاي موجود است، در حاليكه ريسك مالي مستقيما از پروسه منتج مي شود. در حالي كه اولي از سهامداران و صاحبان اوراق قرضه نشات مي گيرد، دومي فقط ريسك را متوجه صاحبان اوراق قرضه مي كند. اين موضوع كه اوراق قرضه در توزيع نقدينگي كل ساليانه شركت و هرگونه نقدينگي مالي آن بر سهام اولويت دارد، معرف اين مطلب است كه ريسك متوجه سهامداران صفر بوده و يا حداقل كاهش پيدا مي كند. چندگانگي ريسك مالي مستقيما به نوع مشكل بستگي دارد.

در عين حال كه اين مفاهيم بخوبي شناخته شده هستند، در شناخت ريسك موجود در صنعت ساختمان، كه بشرح زير طبقه بندي شده است، هيچ كمكي نمي كنند:

 

ريسك صرف (كه گاهي ريسك ايستا نيز ناميده مي شود)

فاقد پتانسيل افزايشي: چنين ريسك هايي از احتمال اتفاق يا نقص فني بر مي خيزند.

 

ريسك نامطمئن

احتمال سود يا ضرر كه ممكن است مالي، فني يا فيزيكي باشد.

 

 

 

شكل 5-7 رتبه بندي مقایسه ای ريسك

 

ریسک های وابسته و غیر وابسته

ريسك هاي وابسته و غير وابسته

دو منبع ريسك در پروژه سرمايه گذاري در صورتي وابسته بهم هستند كه دانشي از حجم يكي، براورد ديگري را تحت تاثير قرار دهد. همانطور كه در مثال زير بيان مي شود، بين مجموعه ريسك هاي قابل كنترل و غير قابل كنترل،  نوعي وابستگي متصور است.

طول عمر مورد انتظار مصالح ساختمان، اساساً به طرح، استاندارد كاري و كيفيت مواد بستگي دارد. هنگامي كه مواد در ساختمان بكار گرفته شود، با گذر زمان و بر اثر استهلاك فيزيكي، در معرض خرابي قرار مي گيرد. همچنين ممكن است در معرض سوء استفاده يا نگهداري ضعيف واقع شود. طول عمر مواد از كهنگي يا مد اثر مي پذيرد؛ مانند وسايل بهداشتي كه عليرغم كاربردي بودن آنها، با وسايلي كه بعداً طراحي شده اند جايگزين مي شوند. بيشتر اين فاكتورها قابل كنترل هستند اما برخي، بخصوص آن دسته كه تحت تاثير محيط قرار مي گيرند، غير قابل كنترل هستند.

هنگام انجام هرگونه ارزيابي ريسك،‌ مسئله وابستگي ميان متغيرها بايد مد نظر قرار گيرد و فرضيه هايي ايجاد شود. سه نوع وابستگي وجود خواهد داشت:

• عدم وابستگي؛ چون متغيرها با هم تناقض دارند
• وابستگي كلي؛
• وابستگي نسبي.

 

بعنوان نمونه وابستگي نسبي،‌ چگونه قيمت زير بنايي فروشگاهي با 20 مغازه، با افزايش به تعداد 21 مغازه، چه تاثيري مي پذيرد. مشاغلي مانند ساختمان سازي،‌ نقاشي و دكوراسيون، احتمال اثر پذيري كمي دارند، اما هزينه هاي زير بنايي بخاطر افزايش بار تحت تاثير قرار مي گيرد. بنابراين، هنگامي كه متغيرهايي نظير قيمت متر مربع و تعداد مغازه ها در نظر گرفته مي شوند، وابستگي نسبي بين بعضي از آيتم ها ديده مي شود.

 

مدیریت ریسک

مديريت ريسك

ریسک پروژه یک رویداد یا شرایط مبهم است که می تواند تاثیری مثبت یا منفی بر پروژه داشته باشد. درست است – امکان وجود تاثیر مثبت برای یک ریسک وجود دارد. از نظر فنی، ریسک پدیده بدی نیست؛ این تاثیر است که می تواند دردناک و هزینه بر بوده، یا کار پروژه را به تاخیر بیندازد. بیشتر مدیران به ریسک همان نظری را دارند که ممکن است به بقایای شربت میگو داشته باشند. بد مزه است. گرچه، برخی ریسک ها برای پروژه خوب هستند، و مدیر پروژه مایل به پذیرش آنهاست؛ سایر آنها آنقدر خوشایند نیستند.

این امر در مدیریت پروژه نیز صدق می کند. در برخی پروژه ها، شما و سازمان مایل به پذیرش ریسک برای بهره برداری از پاداشی نظیر صرفه جویی در هزینه، صرفه جویی در زمان، یا آموزش حین کار هستید. در سایر پروژه ها – نوعاً پروژه هایی با تاثیر زیاد و مشخصه های شهرت بالا – میل چندانی به پذیرش ریسک ندارید. در این فصل ما به شش فرایندی خواهیم پرداخت که مدیریت ریسک پروژه را می طلبند، و شما با پرسش های مدیریت ریسک زیادی در آزمون موسسه ریسک پروژه (PMI) خود روبرو خواهید شد.

فرایندهای تشریح شده مدیریت پروژه در اینجا با منطقی ترین ترتیب ممکن ارائه شده اند. اینها فرایندهای تکراری در طول چرخه حیات پروژه هستند. توجه ویژه ای به نظارت و کنترل ریسک های پروژه داشته باشید، چراکه ریسک های جدید می توانند وارد پروژه شده یا با پایان پروژه کشف شوند.

توجه به ريسك براي حصول اطمينان از عملكرد ضروري است. چه اينكه، شما يك شركت، پروژه يا پكيج كاري را مديريت مي كنيد. عده كمي منكر اهميت مديريت ريسك مي شوند، اما از طرفي عده كمي نيز مخاطرات را بدون استفاده از تجربيات و حس ششم، از طريق آزمون تحليل مي كنند. آيا آگاهي از ريسك كفايت مي كند يا بايد كيفيت آنها را بررسي كرده و مدلهاي رياضي تهيه نماييم؟ آيا بايد از نره افزار پيچيده كامپيوتري براي ارائه نتايج جزئي بر پايه اطلاعات گاهاً ناقص استفاده كنيم؟

مديريت ريسك پديده نويني نيست و از تكنيك هاي جعبه سياه نيز بهره اي نمي برد. اين سيستم به شناخت و بررسي كيفي تمام ريسك پيش روي كار يا پروژه مي پردازد تا اينكه يك تصميم آگاهانه براي مديريت اين ريسك اتخاذ گردد.

مديريت ريسك همسان بيمه نيست، و در بر دارنده تمام  ريسك هايي كه تجارت با آن مواجه مي شود، نمي باشد. عملا اين مفهوم بين اين دو حد و ثغور قرار مي گيرد. يك سيستم مديريت ريسك بايد كاربردي، واقع بينانه و مقرون بصرفه باشد. مديريت ريسك نيازي به جمع آوري اطلاعات پيچيده و گسترده ندارد و فقط مستلزم عقل سليم، تحليل، قضاوت، حس ششم، تجربه، جسارت و ميل به در پيش گرفتن يك رويكرد منظم براي مواجهه با يكي از حياتي ترين مسائل مربوط به حر كار يا پروژه اي كه ريسك در آن وجود دارد، است.

بديهي است عمق تحليل ريسك بستگي به شرايط شما دارد. شما تنها مي توانيد روي اهميتي كه براي ساختار تحليل ريسك قايل مي شويد، قضاوت كنيد. آموزش سنتي آگاهي ناچيزي از حقايق غير قابل پيش بيني ارائه مي دهد. بيشتر نمونه هاي آموزشي بر ديد شناخته شده اي از جهان اطراف، متمركز مي شوند. ما ياد مي گيريم كه كميت ها ارزش هاي تعريف شده اي دارند كه  تنها مانع درك آنها ظرفيت بكار گيري رياضيات است.