مدل‌های سیستم مدیریت ایمنی فرایند(PSM MODELS)

مدل‌های سیستم مدیریت ایمنی فرایند:

• مدل مدیریت ایمنی فرایند سازمان مدیریت ایمنی و بهداشت صنعتی آمریکا OSHA
• مدل مدیریت ایمنی فرایند انجمن ملی نفت آمریکا – API
• مدل مدیریت ایمنی فرایند مرکز ایمنی فرایند‌های شیمیایی آمریکا CCPS
• مدل مدیریت ایمنی فرایند انجمن ملی تولید‌کنندگان مواد شیمیایی و مواد وابسته آمریکا SOCMA
• مدل یا برنامه مدیریت ریسک RMP سازمان حفاظت از محیط زیست آمریکا

در موضوع مدیریت ایمنی فرایند یا PSM مدل‌های متنوعی با عناصر مختلف توسط‌ سازمان‌ها و ارگان‌ های ملی و بین‌المللی و با هدف توجه ویژه به رویکرد مهندسی ایمنی در فرایند‌های شیمیایی ارائه شده است. در این راستا و بر اساس آنچه در ادامه این کتاب مورد توجه قرار گرفته است اصلی و مطرح‌ ترین این مدل‌ ها به شرح ذیل معرفی شده و در ادامه به تشریح عناصر یکی از مرسوم‌ ترین مدل‌های PSM پرداخته شده است.

مدل مدیریت ایمنی فرایند سازمان مدیریت ایمنی و بهداشت صنعتی آمریکا OSHA

بر اساس استاندارد OSHA3132 و نیز مقررات فدرالی OSHACFRPart1910.119سیستم مدیریت ایمنی فرایند (PSM) در سازمان OSHA و به عنوان یک الزام ملی در سطح ایالت‌ های مختلف کشور آمریکا، شامل ۱۴ عنصر می‌باشد که عبارتند از:

1. اطلاعات ایمنی فرایند Process Safety Information
2. تجزیه و تحلیل خطرات فرایندProcess Hazard Analysis
3. دستور العمل‌ های کاری Operating Procedure
4. مشارکت کارکنان Employee Participation
5. آموزش Training
6. پیمانکاران Contractors
7. بازنگری ایمنی پیش از راه‌اندازی Pre-Startup Safety Review
8. یکپارچگی مکانیکی Mechanical Integrity
9. مجوز کار گرم Hot Work Permit
10. مدیریت -تغییر Management of Change
11. بررسی و تجزیه و تحلیل حوادث و رویداد‌ها Incident Investigation
12. برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری و واکنش به آن Emergency Planning and Responses
13. ممیزی‌ های انطباق Compliance Audits
14. رموز تجارت Trade Secrets

این مدل با عنایت به اینکه در سری مقررات فدرالی ۱۹۱۰ انتشار و ابلاغ گردید فقط مختص به صنایع فرایندی نبوده و OSHA را موظف می‌نماید بازرسی‌ها و بازدید‌های سخت‌ گیرانه‌ای را از کلیه صنایعی که شروط این قانون را دارند به عمل آورد لذا مدل PSM سازمان OSHA جامعیت بیشتری را نسبت به سایر مدل‌های PSM که در ادامه معرفی می‌شود دارا بوده و در بسیاری از صنایع نظیر نیروگاه‌ها صنایع فولاد، کک‌سازی، گندله‌ سازی تولید مواد شیمیایی و…. نیز قابلیت پیاده‌ سازی دارد همچنین برخلاف سایر مدل‌های PSM مبنای آن مقررات و الزامات فدرالی OSHA می‌باشد در حالی که در سایر مدل‌ها این قاعده صادق نیست. هدف اولیه مدل OSHA، حفظ ایمنی پرسنل یک کارگاه از طریق تغییر نگرش و رفتار ایجاد فرهنگ ایمنی و سازمانی و آموزش برای ایجاد شایستگی لازم در افراد دارای نقش کلیدی در ایمنی فرایند است.

پس از تدوین و ابلاغ مقررات PSM به طور موازی، ساز و کارهایی برای ارزیابی وضعیت سیستم مدیریت ایمنی فرایند در سطح ایالات متحده آمریکا ایجاد گردید پالایشگاه‌ های نفت و گاز اولویت دارترین صنایعی بودند که بحث ارزیابی وضعیت سیستم مدیریت ایمنی فرایند در آن‌ها به وجود آمد و در این راستا دستورالعملی در سازمان OSHA تحت عنوان برنامه تأکید شده ملی برای مدیریت ایمنی فرایند‌های پالایشگاه‌ های نفت به شماره ۰۳-۰۰-۰۱۰-CP ایجاد گردید (شکل شماره 9) که در آن ساز و کار برنامه‌ریزی و اجرای بازرسی‌ ها و ارزیابی‌های ایمنی فرایند‌های پالایشگاه‌ های نفت ضوابط و معیار‌هایی مانند معیار‌های صلاحیت مهندسین و افسران ایمنی و بهداشت صنعتی بازرسی‌ کننده تشریح گردید.

OSHA INSTRUCTION

U. S. Department of Labor Occupational Safety and Health Administration

DIRECTIVE NUMBER: CPL ۰۳-۰۰-۰۱۰EFFECTIVE DATE: AUGUST ۱۸، ۲۰۰۹

SUBJECT: Petroleum Refinery Process Safety Management National Emphasis Program

شکل شماره 1: دستور العمل منتشر شده توسط OSHA در خصوص مدیریت ایمنی فرایند‌های پالایشگاه‌ های نفت

در ضمیمه این دستور العمل، چک لیست‌ های ارزیابی مدیریت ایمنی فرایند پالایشگاه‌ های نفت ارائه گردید که استفاده از این ضمیمه برای افسران CSHO الزامی شد. کار این افسران گپ آنالیزی بود که بر اساس یکسری سؤالات انجام می‌. گردید سوالاتی که برای ارزیابی و تائید مدیریت ایمنی فرایند در موضوعات خاص مانند طراحی، ساخت، نصب پیش راه‌اندازی راه‌اندازی بهره‌برداری تغییرات کنترل‌ های اجرایی و مهندسی روش‌های ایمن انجام کار ایمنی پیمانکاران…. برای پالایشگاه طراحی شده بود این سؤالات طوری طراحی شده بودند که میزان تطبیق با مدیریت ایمنی فرایند و آمادگی‌ های مرتبط با آن با توجه به پاسخ‌ های “بله”، أخیر” یا “نامرتبط”، که توسط مهندسین و افسران ایمنی و بهداشت صنعتی علامت‌ گذاری می‌شود تعیین شوند.

شکل شماره 2: مدل سیستم مدیریت ایمنی فرایند OSHA و نمایش ارتباط بین هر یک از المان‌ ها

۱ – Compliance: Safety & Health Officer (CSHO) – افسر ایمنی و بهداشت میزان تطابق صنعت را با مقررات و استانداردها تعیین و ممیزی می‌کند.

کلیه المان‌ های مدل سیستم مدیریت ایمنی فرایند OSHA را معمولاً در قالب سه گروه کارکنان تکنولوژی و تأسیسات و تجهیزات عنوان می‌کنند این مدل نمایشی تحت عنوان مدل چرخ مدیریت ایمنی فرایند PSM Wheel ارائه شده است. در این مدل هر یک از ۱۴ المان PSM سازمان OSHA که در قالب ۳ گروه مذکور و با در نظر گرفتن عنصر تعهد مدیریت به عنوان قلب این مدل تقسیم‌بندی می‌شوند که در جدول زیر هر کدام از اجزا این گروه‌ ها ذکر شده‌اند

جدول شماره ۱- ارتباط عناصر مدیریت ایمنی فرایند OSHA با گروه‌ های سه‌ گانه مدل PSM Wheel

مدل چرخ مدیریت ایمنی فرایند

کارکنان

تکنولوژی

تأسیسات

المان‌ های مدیریت ایمنی فرایند OSHA:

کارکنان:

• ممیزی‌ های
• انطباق برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری و واکنش به آن
• بررسی و آنالیز حوادث
• پیمانکاران
• آموزش و مشارکت کارکنان
• مدیریت تغییرات کارکنان

تکنولوزی:

• اطلاعات ایمنی فرایند
• تجزیه و تحلیل خطرات فرایند
• روش‌های اجرایی عملیاتی
• مدیریت تغییرات تکنولوژی و فرایند

تاسیسات:

• یکپارچگی مکانیکی
• مجوز کار گرم
• مدیریت تغییر تجهیزات
• ارزیابی ایمنی پیش از راه‌اندازی

قالب گروه : تعهد و رهبری مدیریت

مرجع: acgih.ir

مدیریت ایمنی فرایند ( Process Safety Management )

کلیات مدیریت ایمنی فرایند ( PSM):

بر اساس گزارش­های منتشر شده توسط مؤسسات و مراکز معتبر از جمله سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا، انجمن بین المللی تولیدکنندگان نفت و گاز (IOGP) و تجربیات کسب شده از حوادث عمده در شرکت­های بزرگ نفت و گاز، این واقعیت بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است که رویکردهای متعارف HSE به خصوص ایمنی فردی، به تنهایی قادر به ایجاد سطحی مناسب از ایمنی در این صنایع پرمخاطره نیست، و علاوه بر اقدامات متعارف HSE یک رویکرد سیستماتیک ایمنی فرآیندی مورد نیاز است. به منظور رفع این نیاز، نهاد­های دولتی مانند OSHA و EPA و همچنین نهادهای غیر دولتی از جمله CCPS و IOGP اقدام به طراحی سیستمی جامع تحت عنوان «مدیریت ایمنی فرآیند (PSM: Process Safety Management)» نمودند، که مدل­های پیشنهادی CCPS و OSHA در این میان بیشترین کاربرد را دارند. با وجود اختلافاتی جزئی، اغلب نسخه‌­های PSM بر رعایت و اجرای یک سری از اصول یکسان در قالب یک نظام مدیریتی متمرکز، تاکید دارند. در کنار نگاه فنی و توجه به تأسیسات و تجهیزات، PSM نیز مانند هر سیستم مدیریتی دیگر، انسان محور است. بدین معنی که تغییر نگرش، رفتار، فرهنگ کاری و سازمانی اساسی­‌ترین گام در جهت رسیدن به بالاترین سطوح ایمنی به شمار می­رود. مواجهه با رویدادهای ایمنی فرایندی دو گام پیشگیرانه (Preventive) و کاهش خسارات (Mitigative) را می­طلبد. سطح توجهات یک سازمان به رویکردهای پیشگیرانه به منظور کاهش احتمال وقوع انواع رویدادهای ایمنی فرایندی بلوغ آن مجموعه را در اهتمام به موضوع مدیریت ایمنی فرایند (PSM) نشان می­دهد. در حقیقت استقرار مدیریت ایمنی فرایند (PSM)، روشی برای پیشگیری حداکثری به منظور کاهش احتمال وقوع حوادث عمده فرایندی در صنعت است. این روش در واقع بر پایه­‌ی ایجاد تفکر مدیریت ایمنی و همچنین فرهنگ‌سازی ایمنی در بین کارکنان، مدیران و به طور کلی افراد مشغول در صنعت است.
نظر به اهمیت این موضوع و با توجه به نیاز روزافزون در ارتقاء جایگاه ایمنی فرایند در صنایع فرایندی وجود یک کلان سیستم مدیریتی جهت ارتقا نگرش­ها و پایش و ارزیابی نحوه عملکرد واحدها از دیدگاه ایمنی فرایند، امری ضروری و لازم الاجرا است. در بهمن ماه ۱۴۰۲ «راهنمای استقرار مدیریت ایمنی فرایند در صنعت نفت» توسط وزیر محترم به شرکت­های زیر مجموعه­ وزارت نفت ابلاغ گردیده است که اهمیت این مسئله را دوچندان می‌سازد.

تاریخچه و چهارچوب PSM:در سال ۱۹۹۰ سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (OSHA)، استاندارد "مدیریت ایمنی فرایند مواد شیمیایی مخاطره‌آمیز" را با کد ۱۹۱۰.۱۱۹ ۲۹ CFR منتشر کرد. این استاندارد دربردارنده الزامات مربوط به مدیریت مخاطرات مرتبط با فرایندهایی است که از مواد شیمیایی مخاطره‌آمیز استفاده می­‌کنند، تا بدین وسیله یک محیط کاری سالم و ایمن را تضمین نماید. پس از آن مدل مدیریت ایمنی فرایند OSHA با ۱۴ المان و با محوریت اساسی عملکرد انسان­ها مطابق سندهای OSHA ۳۱۳۲ و OSHA ۳۱۳۳ به صنایع فرایندی ابلاغ شد. در جدول ۱ المان­های موجود در مدل مدیریت ایمنی فرایندی OSHA نشان داده شده است.

جدول ۱: المان‌های مدیریت ایمنی فرایند بر اساس مدل OSHA

المان

مشارکت کارکنان (Employees Participation)

تبادل اسرار (Trade Secrets)

آموزش (Training)

اطلاعات ایمنی فرآیند (Process Safety Information)

ارزیابی مخاطرات فرآیندی (Process Hazard Analysis)

پیمانکاران (Contractors)

دستورالعمل‌­ها و رویه‌های عملیاتی (Operating Procedure)

یکپارچگی/نقص‌ناپذیری مکانیکی (Mechanical Integrity)

مدیریت تغییر (Management Of Changes)

ایمنی پیش راه‌­اندازی (Pre-Start Up Safety review)

صدور پروانه کار (Permit To Work)

آمادگی برای شرایط اضطراری (Emergency Preparedness)

تجزیه و تحلیل رویداد (Incident Investigation)

ممیزی­‌ها (Surveys & Audits)

حدود پانزده سال بعد از انتشار مدل PSM توسط سازمان OSHA در اوایل سال ۲۰۰۷ میلادی، "مرکز ایمنی فرایند­های شیمیایی آمریکا (CCPS)" بر مبنای تجربیات اجرای این سیستم در صنایع فرایندی، مدل هوشمندتری را به نام خود و با محوریت ریسک، با عنوان اختصاری RBPSM[۱] ارائه نمود. این مرکز توسط مؤسسه مهندسین شیمی آمریکا (AIChE) در سال ۱۹۸۵ پس از حوادث بزرگ شیمیایی در مکزیکو سیتی، مکزیک و بوپال هند ایجاد شد، که هدف آن توسعه و انتشار اطلاعات فنی برای استفاده در پیشگیری از حوادث شیمیایی بزرگ است و محصول اصلی فعالیت­‌های CCPS، مجموعه­ای از دستورالعمل­های مناسب جهت اجرای یک سیستم مدیریت ریسک و ایمنی فرآیند است. CCPS برای ارتقای تعالی مدیریت ایمنی فرآیند و بهبود مستمر در صنایع فرآیندی، مدل مدیریت ایمنی فرآیند مبتنی بر ریسک را به عنوان چارچوبی برای نسل بعدی مدیریت ایمنی فرآیند ایجاد کرده است. این مدل برای استقرار مدیریت ایمنی فرایند براساس مدل اولیه سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا طراحی شده که در آن تجارب آموخته شده از حوادث صنعتی بزرگ آورده شده است. یکی از مزایای این مدل، پیوستگی آن با سیستم مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست موجود و حوزه­های فنی و اقتصادی مرتبط با آن در یک مجتمع است. مدل مدیریت ایمنی فرایند مبتنی بر ریسک ابتدا سطوح مختلف مخاطرات و ریسک­‌های موجود در صنایع فرایندی را در نظر گرفته و سپس منابع بیشتری را بر روی ریسک­ها و مخاطرات مهم­تر متمرکز می­‌کند. به کمک این مدل، برنامه‌­ریزی تخصیص منابع و هزینه­‌ها بهینه می­‌گردد. همچنین کلیه بخش­‌ها و واحدهای سازمان از اجرای برنامه­‌های مدیریت ایمنی فرایند سود خواهند برد. دستاوردهای حاصل از اجرای این سیستم به شرح زیر است:

• تغییر رویکرد کنترل حوادث مبتنی بر تطابق بر قوانین و استانداردها به استراتژی مبتنی بر ریسک
• ارتقاء سطح اثرپذیری سیستم‌­های مدیریتی
• یکپارچه نمودن سیستم­های ایمنی فرایند با دیگر سیستم­های مدیریتی سازمان
• متمرکز کردن منابع و هزینه‌­ها بر روی فعالیت‌­ها و سیستم­های دارای ریسک بالا و در نتیجه کاهش بهینه هزینه‌ها
• بهره‌وری عملیاتی با کاهش توقف‌های ناخواسته در اثر سوانح
• تقویت آمادگی برای شرایط اضطراری
• و...

مدل ارائه شده توسط CCPS برای PSM یک مدل مبتنی بر ریسک است، که از ۴ رکن[۲] و ۲۰ المان[۳] مطابق جدول ۲ تشکیل شده است. تعهد به ایمنی فرآیند[۴]، درک مخاطرات و ریسک[۵]، مدیریت ریسک[۶] و یادگیری از تجربه‌ها[۷] از ارکان این مدل هستند. اصلی­ترین هدف این مدل، ارتقاء سطح فرهنگ ایمنی در بین کلیه سطوح سازمانی از طریق مشارکت فنی و مدیریتی آن­‌ها، توجه ریسک محور به مخاطرات به خصوص مخاطرات فرآیندی و کاهش هزینه‌­های توقف تولید و خرابی تجهیزات است. همچنین، در این مدل، المان بسیار مهم فرهنگ ایمنی، به صورت مستقل وجود دارد که نشان دهنده میزان اهمیتی است که این نظام فکری، برای فرهنگ ایمنی موجود در یک شرکت قائل شده است.

جدول ۲: المان‌های مدیریت ایمنی فرایند بر اساس مدل CCPS

رکن	المان
تعهد به ایمنی فرایند Commitment to Process Safety	فرهنگ ایمنی فرآیند (Process Safety Culture)
	تطابق با استانداردها (Compliance with Standard)
	صلاحیت ایمنی فرآیندی (Process Safety Competency)
	مشارکت کارکنان (Work Force Involvement)
	تعامل با ذی‌نفعان (Stakeholder Outreach)
درک مخاطرات و ریسک­‌ها Understand Hazards and Risks	مدیریت دانش فرایند (Process Knowledge Management)
	شناسایی مخاطرات و آنالیز ریسک (Hazard Identification and Risk Analysis)
مدیریت ریسک Manage Risk	پیمانکاران (Contractors)
	رویه­‌کاری عملیاتی (Operating Procedure)
	راهکارهای کار ایمن (Safe Work Practices)
	یکپارچگی دارایی و اطمینان­‌پذیری(Asset Integrity and Reliability)
	مدیریت پیمانکاران (Contractor Management)
	آموزش و ارزیابی عملکرد (Training and Performance Assurance)
	مدیریت تغییر (Management Of Change)
	آمادگی عملیاتی (Operational Readiness)
	راهبری عملیات (Conduct of Operations)
	مدیریت شرایط اضطراری (Emergency Management)
درس‌آموزی از تجارب Learn from Experience	تجزیه و تحلیل رویداد (Incident Investigation)
	شاخص‌­های عملکردی (Measurement and Metrics)
	ممیزی (Auditing)

به طور کلی مدل RBPSM در ذکر جزئیات، شرح و توضیح هر المان با OSHA از برتری نسبی برخوردار است. با وجود این، پیشتوانه رگولاتوری در ایالات متحده، سادگی پیاده‌سازی و نیاز به منابع کمتر از مزایای نسبی مدل OSHA در مقایسه با RBPSM است. لیکن در جمع‌بندی می‌توان اظهار داشت که استقرار RBPSM منجر به افزایش سطح خبرگی در حوزه ایمنی فرایند در مجموعه می‌گردد، همچنین در سال ۱۴۰۲ «راهنمای استقرار سیستم مدیریت ایمنی فرایند در صنعت نفت» توسط وزارت نفت ابلاغ گردیده است که در این ابلاغیه مدل الگو CCPS RBPSM است.

شکل: ارکان و المان‌های مدل CCPS RBPSM

مدیریت ایمنی فرایند در صنایع نفت ،گاز و پتروشیمی (PSM)

ايمنی فرآيند در صنايع نفت و گاز و پتروشيمی

توجه به سیستم‌های ایمنی فرایند در صنایع پرکاربردی مانند پتروشیمی، نفت و گاز از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا در این صنایع ما با مواد قابل اشتعال، سمی و قابل انفجاری روبرو هستیم که بنا به دلایل مختلفی مانند امکان نشت ممکن است پدیده آتش‌سوزی و انفجار ناشی از نشت بخار آب و مواد قابل اشتعال رخ دهد. هنگام به وجود آمدن چنین مشکلاتی حوادث ناگواری را شاهد خواهیم بود که اغلب غیرقابل‌جبران هستند. در نتیجه برای حفظ ایمنی انسان‌ها، محیط‌ زیست، تجهیزات و سرمایه باید همواره به سیستم‌های ایمنی فرایند توجه لازم را داشته باشیم. داشتن این سیستم‌ها به همراه مطالعات فنی مهندسی، هنگام طراحی نقشه یک اصل ضروری است و در صورتی که ب‌توانید میزان و دقت این اطلاعات فنی را بالا ببرید می‌توان سلامت انسان، محیط‌ زیست، اعتبار و سرمایه شرکت را تضمین کرد. در ادامه می‌خواهیم بیشتر با سیستم‌های ایمنی فرایند در صنایع نفت و گاز و پتروشیمی آشنا شویم.

ايمني فرآيند یا Process Safety System چیست؟

نکته‌ای که جالب است بدانید این است که شرکت‌های بیمه برای سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی علاقه‌مند هستند تا اطلاعات ایمنی فرایند خود را هنگام طراحی نقشه‌ها بالا ببرند؛ بنابراین داشتن مطالعات فنی درباره ایمنی فرایند برای اطمینان در سرمایه‌گذاری نکته بسیار حائز اهمیتی است. اما بروز انفجار ناشی از نشت مداوم ممکن است مسئله‌ای باشد که همیشه با آن روبرو باشیم، زیرا این اتفاق در صنایع نفتی و شیمیایی به وفور رخ می‌دهد. اما با داشتن مطالعات، طبقه‌بندی مناطق خطر و همچنین خرید صحیح تجهیزات الکتریکی متناسب می‌توان تا حد زیادی از به وجود آمدن چنین حوادثی که منجر به انفجار می‌شوند جلوگیری کرد. سیستم‌های ایمنی فرایند شامل سیستم‌های Passive & Active هستند که در ادامه به معرفی آن‌ها خواهیم پرداخت.

Passive system

این سیستم‌ها قبل از به وجود آمدن انفجار، آتش و نشت توانایی شناخت و دفع آن را دارند.

Active system

این سیستم‌ها بعد از به وجود آمدن آتش، انفجار و یا نشت توانایی کاهش اثرات و محدود کردن نتایج و اثرات حادثه را دارند.

Fire and Gas Detection System یا f&g چیست؟

این سیستم که به آن سیستم دیوار گفته می‌شود یک سیستم اکتیو است و به محض اینکه سیگنال را از سیستم F&G یا خط هوا دریافت کند، فعالیت خود را آغاز می‌کند و آب را روی تجهیزات مورد نظر برای اطفاء حریق تخلیه می‌کند و در نتیجه مانع از ادامه حریق و آسیب رساندن به قسمت‌های دیگر می‌شود. سیستم‌های Co2/Inert Gas/FM200/،CF3I. و ساير سیستم‌های اطفاء حريق در واقع یک سيستم Active در مناطق سربسته است و برای قطع حريق احتمالي در مناطق سربسته مثل ساختمان‌ها، کانتینرها… مورد استفاده قرار می‌گیرد. با داشتن این سیستم می‌توانید از به وجود آمدن نشت جلوگیری کنید و در نتیجه امکان اشتغال و انفجار را کاهش دهید. این تجهیزات می‌توانند حوادث احتمالی را شناسایی کرده و با قطع منبع نشت مانع از به وجود آمدن حادثه بزرگ‌تری شوند در واقع این سیستم‌ها هر دو نقش Active و Passive را بازی می‌کند که می‌تواند مانع از به وجود آمدن هرگونه حادثه شود.

فلر سیستم یا Flare system چیست؟

فلر سیستم در واقع تمامی مواد قابل اشتعال و سمی که ناشی از عملکرد PSVها یا Pressure safety valve هستند را جمع‌آوری کرده و در محیطی خارج از نقشه که به آن محیط استریل گفته می‌شود قرار می‌دهند. این موضوع به خصوص درباره سیالات و میعاناتی که قابل اشتعال هستند نیز صادق است.

Fire Proofing چیست؟

پس از اینکه فرآیند احتراق به وجود می‌آید و احتمال تغییر فرم تجهیزات و کابل وجود دارد، با ایجاد Fire Proofing روی تمامی تجهیزات مذکور می‌توان مانع از نابودی تجهیزات شد. با داشتن Fire Proofing حتی پس از آتش‌سوزی امکان استفاده مجدد از تجهیزات میسر می‌شود، زیرا تقریباً حدود یک ساعت امکان استفاده مجدد از تجهیزات و سرمایه شرکت برای شما فراهم است که می‌تواند کمک بسیار بزرگی به سرمایه شرکت کند.

HIPS System یا High integrity Pressure Safety System چیست؟

سيستم HIPS شامل يك كنترل ولو يا شات دان ولو است كه در فشار‌های بسيار بالا معمولاً در تجهيزات سرجاهي همانند Xmas tree valve به همراه يك Logic solver عمل می‌کند و باعث قطع جريان در شرايط اضطراری می‌شود؛ در نتیجه ابن سیستم یک سيستم Passive است.

Fire water Pump system چیست؟

درواقع سيستم هوشمند fire water pump به محض دريافت سیگنال از خط آب آتش ‌نشانی ناشی از كاهش فشار يا دريافت سیگنال از سيستم F&G، فعالیت خود را آغاز می کند و فشار مورد نیاز آب در خطوط اصلی آب آتش ‌نشانی را تأمين می‌کند، این سیستم یک سيستم Active است.

Relief System چیست؟

هنگام افزايش فشار در تجهيزات، اين سيستم فعالیت خود را آغاز كرده و توسط Blow down valveها یا BDV مانع از افزايش فشار و fail احتمالي می‌شود. عملكرد ESDV / SDV / BDV / XVها از طريق fire zone و شات داون انجام می‌شود.

سیستم Piping Material selection / vessels material selection چیست؟

هنگام تخليه و كاهش فشار، انتخاب مواد در سيستم Piping /vesslel با رويكرد رفتار دما در آن فشار مورد نظر است، در نتیجه این سیستم یک نوع سيستم Passive است. بسياري از حوادث فرآیندی هنگامی رخ می‌دهد كه زمان افت فشار همراه با افت دما متريال انتخاب شده تجهيز توان تحمل اين شرايط را نداشته باشد و با ترک خوردگی و در نهایت شکستن تجهيز، زمینه‌ساز حادثه فاجعه بار شده است.

برای بالا بردن ایمنی فرایند در صنایع نفت و گاز و پتروشیمی چه باید کرد؟

همان‌طور که در ابتدا به آن اشاره شد، فرآیند صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و معدنی با مواد قابل اشتعال و انفجار و سمی همراه هستند. هنگامی‌که این مواد نشت پیدا کنند این صنایع ممکن است با پدیده آتش و انفجار ناشی از نشت بخارات یا مواد قابل اشتعال روبرو شود که می‌تواند حادثه بسیار جبران‌ناپذیری را به وجود آورد. اما برای جلوگیری از اتفاق چه باید کرد، برای بالا بردن ایمنی فرایند می‌توانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:

1. اولین کاری که می‌توانید برای جلوگیری از چنین مشکلاتی انجام دهید این است که از سیستم Process Safety System استفاده کنید. این سیستم قبل از به وجود آمدن آتش‌سوزی و انفجار می‌تواند باعث دفع خطر و حادثه شود. در صورتی که سیستم شما از همان ابتدا دچار حریق شود این حریق می‌تواند قابل‌کنترل باشد و در نتیجه از به وجود آمدن صدمات بعدی به کل سیستم جلوگیری کند. در صورتی که سیستم شما فوم داشته باشد سرعت عملکرد اطفاء حریق بهبود بیشتری پیدا می‌کند و مانع از تخریب تمامی سیستم و واحد می‌شود.
2. هنگامی که یک واحد را طراحی می‌کنید باید نگاه ایمنی به آن داشته باشید و از ابتدا تا انتها شرطی که برای تیم خود تعیین ‌می‌کنید این است که با نهایت دقت سیستم‌های ایمنی فرایند را چک کنند. زیرا از همان ابتدا تعیین موقعیت تجهیزات و حفظ فاصله ایمنی برای در نظر گرفتن سیستم‌های ایمنی فرایند برای حذف یا کاهش ریسک حوادثی مانند آتش، انفجار و نشت ضروری است.
3. با داشتن دید کامل به فرایند می‌توانید در خصوص ارائه سیستم‌های ایمنی فرایند به اجرا کردن این سیستم‌ها به سمت طراحی بهینه‌ای حرکت کنید و خیالتان را بابت عملکرد درست سیستم راحت کنید.

نکات ایمنی در رابطه با سیستم‌های ایمنی فرایند

مراحل طراحی شما از همان ابتدا باید کاملاً دقیق چیده شوند و تا مرحله نهایی ادامه پیدا کنند. از آنجایی که طراحی سیستم‌ها نقش بسیار کلیدی در ایمنی واحد را دارند، در صورتی که طراحی بر مبنای سیستم‌های ایمنی فرایند صورت گرفته باشد و کارفرما از آن استقبال کند، کمتر شاهد به وجود آمدن حوادث جبران ناپذیر خواهیم بود. در صورتی که اقدامات لازم درباره احتمال‌های انفجار در واحد فرآیندی صورت گرفته باشد می‌توان تصمیم‌سازی منطقی در مورد جانمایی و میزان تحمل فشار بتن به کار رفته را با واحد سیویل نهایی کرد. همچنین مسئله بسیار مهم دیگری که باید به آن توجه شود فاصله تجهیزات و تاسیسات است زیرا فاصله این تجهیزات می‌تواتد یک خطر جدی برای ایمنی فرایندی محسوب می‌شود. فاصله هر کدام از تجهیزات و قطعات وابسته به فشار کمپرسور است و نوع تمهیدات خاص خود را می‌طلبند. همچنین می‌توان از روشی مانند Hazop Study استفاده کرد. این روش با آنالیز کامل ریسک می‌تواند حوادث را شناسایی کند و در جهت کاهش و یا از بین بردن آن‌ها تلاش کند. همچنین می‌توانید از روش‌های آنالیز ریسک دیگری مانند Hazop /Hazid / QRA برای ارزیابی نقطه ناشی از به وجود آمدن انفجار و آتش‌سوزی استفاده کنید.

Ref;flatghareh

ایمنی در فازهای پیش راه اندازی و راه اندازی

ایمنی در فازهای پیش راه اندازی و راه اندازی :

فازهای پیش راه‌اندازی و راه اندازی، اغلب از مهمترین و خطرناک‌ترین فازهای چرخه‌ی عمر یک پروژه‌ی فرایندی می باشند. شرکت‌های صنعتی پیشرو nریافتند که مشکلات مربوط به فاز راه‌اندازی کمتر از حد واقعی تخمین زده می‌شود و امروزه اغلب آن‌ها در پی یافتن راه‌حل‌ها یی برای کاهش خطرات و مشکلات ناشی از اولین برق دار شدن و ورود اولین بار گازها و سیالات به تجهیزات و مخازن فرایندی و ایجاد تغییرات اساسی در دما و فشار واکنش های شیمیایی هستند.
فلسفه راه اندازی
در یک نگاه محدود می توان راه اندازی را مجموعه ای از تست ها و فعالیت های آزمون تجهیزات دانست، ولی در دیدگاه جامع و فراگیرتر، راه اندازی فرایندی در تکمیل فرایندهای مهندسی و کنترل کیفی می باشد .
از طرف دیگر میدانیم که مطالعات مهندسی و طراحی یک پالایشگاه گاز یا یک واحد پتروشیمی یا نیروگاه گازی یا هسته ای، عموما بر محور ، Safety Engineering متمرکز می گردد:
HAZOP Study -1به مهار خطرات فرایندی و تاثیرات متغیرهای دما، فشار ، جریان می پردازد
HAZID Study -2بر خطرات عملیاتی ، ایمنی ، امنیتی و زیست محیطی تمرکز دارد
Safety Integrity Level Study (SIL) -3به میزان قابلیت اطمینان سامانه های پایش و الکترونیکی و شیرآلات می پردازد Critically Assessment Report -4که بر قابلیت جایگزینی تجهیزات تمرکز دارد
Fire & Blast Study -5
Gas Dispersion Study -6
برای کنترل عملیات و داشتن راه‌اندازی ایمن، برنامه‌ریزی از الزامات اولیه به شمار می‌رود. داشتن استراتژی مشخص برای مدیریت پروژه و برنامه زمان بندی دقیق برای راه‌اندازی و استارت‌آپ، می‌تواند ضمن مدیریت هزینه ها، تضمین کننده سلامت فرایند و پرسنل نیز باشد. درجه و میزان پیاده‌سازی این برنامه‌ها به سایز واحد و طبیعت پروسسی آن بر‌می‌گردد.
تجارب من در راه اندازی چند پروژه عظیم و پرخطر مختلف گازی در خشکی و دریا در چند سال اخیر نشان میدهد که پیاده کردن عناصر مدیریت ایمنی فرایند، ایمن ترین رویکرد به ایمنی راه اندازی و بهره برداری از واحدهایی است که حجم عظیمی از انرژی و سیالات پرخطر را در بطن خود دارند.
البته این مسئله شامل پروژه هایی همچون شهر بازی، بیمارستان، سیستم زباله سوز، بویلرهای نیروگاه، اکسترودر های پتروشیمی و …. همه واحدهای صنعتیست.
پرسنل مختصص
در سیستم مدیریت ایمنی یک پروژه، ایجاد دسترسی شبکه ای و آسان به اطلاعات فرایندی و آنالیز خطرات آن، اصل اول در شرکت دادن تمام کارکنان در بدنه تصمیم گیری و اجرایی یک شرکت یا سازمان است. همچنین وجود سلسله مراتب سازمانی و روشن بودن حدود اختیارات و مسئولیت ها از سطوح بالا تا پایین (Hierarchy) و روشن بودن روابط گزارش دهی افراد از ضروری ترین مواردیست که میتواند جوی آرام و بدور از فرهنگ مقصر یابی بوجود بیاورد (No Blame Culture ) تا پرسنل بتوانند دور از ترس و نگرانی از پیامدهای گزارش دادن موقعیت ها و رویدادهای نا ایمن، در راستای ایمن کردن فرایند های کاری خود حرکت کنند.
برای دستیابی به ایمنی موثر در این فاز، استفاده از تخصص‌های مرتبط در یک تیم قوی لازم و ضروری می باشد. روشن است که الزامات تکنیکی پرسنل تقریبا دوبرابر عملیات نرمال در فاز بهره‌برداری است و گاها برای دستیابی به یک تیم قوی، نیازمند استفاده از پرسنل با تخصص‌های مورد نیاز از سایر بخش‌ها برای یک مدت محدود جهت شرکت در عملیات راه‌اندازی می‌باشد. در همین راستا اغلب شرکت‌های بزرگ یا این عملیات را به طور کامل به شرکت‌های پیمانکار متخصص می‌سپرند و یا شرکتی را برای این منظور تاسیس می‌کنند و با تهیه چارت متناسب با این فاز، فنی ترین و با تجربه ترین نفرات را بکار میگیرند. امروزه با تکیه بر دانش مهندسی عوامل انسانی (Human Factor Engineering)، محیط کار و پرسنل، با همدیگر و بعنوان یک سامانه یکپارچه و جامع در نظر گرفته شده و طراحی میشوند. حتی ماشین های مدرن نیز به گونه ای طراحی میشوند که تا حد امکان به شکل انسان در آمده و محدودیتها و فاکتورهای انسانی را پوشش دهند. علم مهندسی عوامل انسانی ثابت کرده است که وجود محیطی آرام و بی تنش و به دور از دغدغه های مالی و سازمانی، همراه با امنیت شغلی برای پرسنل درگیر در فاز پر خطر راه اندازی، از ضروریات انجام فعالیتهای فرایندی و پیچیده است. همچنانکه مسئولیت شناسی، تاکتیک پذیری و داشتن روحیه کار تیمی، از مهمترین فاکتورهای لازم برای انجام ایمن و یکپارچه راه اندازی و استارت آپ تجهیزات پیچیده و چند لایه نظیر کمپرسورهای اکسپورت گاز، توربین های نیروگاهی، چاه ها و تجهیزات سرچاهی میباشد. تا جاییکه در شرکتهای پیشرو و فرهنگ ساز، در زمان استخدام، بهداشت روانی و حتی سوابق و جرائم رانندگی پرسنل اتاق کنترل، نیز استعلام و بررسی میگردد. چرا که در این فاز کاری، اولین خطای عمده هر نفر میتواند آخرین خطای جمعی از پرسنل حاضر باشد.
گردش اطلاعات و آموزش
نشر و پخش اطلاعات، بویژه اطلاعات مربوط به فاکتورهای فرایندی، برای تیم‌ راه‌اندازی بسیار مهم است. همه‌ اعضاء تیم بایستی تا سطح قابل قبولی از فلسفه طراحی واحد، خطرات بالقوه، جریان پروسسی، اطلاعات مربوط به مواد شیمیایی بسیار خطرناک و کنترل فاکتورهای فرایندی آگاهی داشته باشند. بسیار مهم است که تمامی پرسنل درگیر در راه‌اندازی به دقت انتخاب شده و مطابق با یک برنامه مدون، آموزش دیده باشند. لازمه‌ی این موضوع، استخدام افراد فنی متخصص و با تجربه کافی و همراه با آموزش‌ها و تست‌های طبی بدو استخدام می‌باشد. در زمان تشکیل تیم یا شرکت راه اندازی، چارت سازمانی بایستی از پیش مشخص شده باشد تا علاوه بر جذب پرسنل مورد نظر، نفرات شرکت بیاموزند و بدانند که چگونه با هم تعامل نمایند. در بهترین حالت، بایستی برخی از تکنسین‌های ارشد بهره‌برداری و تعمیرات، از مراحل ابتدایی طراحی با پروژه و در کنار مدیر پروژه همکاری نمایند. این افراد بایستی ضمن تجربه کافی این توانمندی را داشته باشند که آموخته‌های خود را به سایر افراد پروژه انتقال دهند. بخشی از آموزش نهایی افراد پروژه نیز توسط همین افراد صورت می‌گیرد. پرسنل کلیدی راه‌اندازی تا حد امکان بایستی از مراحل پیش‌تر از راه‌اندازی در پروژه درگیر شده باشند.
آموزش‌های ایمنی فردی و فرآیندی می‌توانند شفاهی باشند، اما بایستی کاملا مدون و برنامه‌ریزی شده باشد. تا اینجا همه‌ پرسنل بایستی دستورالعمل‌های پروسسی و مکانیکی، بخش‌ مجوز کار(PTW)، وضعیت کارهای همزمان(SIMOPS) ، ورود به فضای بسته (Confined Space)، روش های مقابله با آتش، فرار از نشت گازهای سمی و یا قابل اشتعال، همچنین استفاده از سیلندرهای هوا (BA) ، Life Boat و Life Raft مستقر در واحد و انجام کمک‌های اولیه را فرا گرفته باشند.
فاز پیش‌راه‌اندازی زمان مناسبی برای انجام این آموزش‌ها است، به ویژه اینکه در این دوره پرسنل به اطلاعات پروسسی واحد دسترسی داشته و می‌توانند در تماس و برخورد نزدیک با تجهیزات و جانمایی آن‌ها بوده و تا حد بسیاری از خطرات احتمالی آنها در زمان برق دار شدن و ورود مواد و سیالات شیمیایی در امان باشند.
ارزیابی مداوم ریسک تغییرات
پس از مشخص نمودن فرایند پالایش و اطمینان از امکان دستیابی به محصول مورد انتظار ، اولین و مهمترین محدودیت در مسیر طراحی یک سازه یا یک واحد صنعتی نمود پیدا می کند که عبارت از نشت گاز و خطر انفجار است. از این مرحله به بعد بیش از نیمی از مطالعات مهندسی و طراحی، عموما بر محور مهندسی ایمنی و ارزیابی ریسک متمرکز می گردد.
پرسنل تیم راه‌اندازی بایستی گزارش و خروجی نهایی همه‌ تکنیک‌های ارزیابی ریسک انجام شده را مرور کنند چراکه در تکنیک‌هایی مانند HAZOP تمام سناریو‌های فرایندی در نظر گرفته شده و اقدامات اصلاحی مناسب و تمهیدات ایمنی متناسب با آن در نظر گرفته می‌شود.
واقعیت اینست که راه اندازی، پیش از آنکه مجموعه ای از تست ها و فعالیت های آزمون تجهیزات باشد، در اصل حلقه ای در در تکمیل زنجیره فرایندهای مهندسی و کنترل کیفی است و هدف نهایی آن اطمینان از صحت کارایی فرایندهای مهندسی طراحی شده برای واحد می باشد و در نهایت مسوولیت طراحی و ساخت، بر دوش تیم راه اندازی منتقل میشود چرا که راه اندازی فرصت آزمون عملیاتی صحت کارکرد است. تقلیل راه اندازی صرفا به مجموعه ای از فعالیت های تست بدون درنظر گرفتن این مسوولیت و نگاه جامع به تمامی ابعاد طراحی و هدف طرح می تواند هزینه ساز و ناگوار باشد.
مثال بسیار مهم
در فرایند تغییر کاربری سکوی Piper Alpha از یک سکوی نفتی به سکوی گازی، دیواره آتش (Fire Wall) به دیواره ضد انفجار (Blast Wall) که برای پیش گیری از انفجار گاز ضروری است تغییر داده نشد و یکی از لایه های ایمنی که می توانست از فاجعه مذکور پیشگیری و یا آنرا تقلیل دهد از بین رفت. آیا مسوولیت عدم صحت و عدم کاربرد صحیح این لایه ایمنی تنها بر عهده طراح و فرایندهای طراحی است و تیم های راه اندازی مبرا از مسوولیت اینگونه اشتباهات هستند؟
به عبارت دیگر اگر شرکت راه اندازی این سکو، نتایج مطالعات ارزیابی ریسک این تغییر را بررسی و مطالعه کرده بودند چنین تغییر بزرگی بدون در نظر گرفتن پیامدهای فاجعه بار آن، انجام میشد؟

مدیریت ایمی فرایند (PSM)

مدیریت ایمنی فرآیند چیست؟ – صفر تا صد

– مدیریت ایمنی فرآیند / مقدمه:

مهم ترین حوادث در صنایع و بطور ویژه صنایع فرایندی شامل؛ آتش سوزی، انفجار و رهایش مواد شیمیایی خطرناک می باشد، که سالانه منجر به مرگ تعداد زیادی از افراد، وارد آمدن خسارات سنگین به تجهیزات، آلودگی های شدید محیط زیستی و توقف های طولانی در روند تولید می شود. هر چقدر تکنولوژی پیشرفت می کند، احتمال وقوع حوادث فوق نیز بیشتر می شود و لذا برای کنترل آن ها نیاز به یک سیستم مدیریتی جامع در صنایع می باشد. سیستم مدیریت ایمنی فرایند (PSM) یکی از سیستم های قدرتمند جهت پیشگیری از حوادث در صنایع است.
سیستم مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) اولین بار در سال ۱۹۹۰ و توسط سازمان ایمنی و بهداشت حرفه ای ایالات متحده (OSHA) مطرح شد.
هدف از اجرای سیستم مدیریت ایمنی فرآیند (PSM)، مطابق با استاندارد API، جلوگیری از نشت فاجعه آمیز مواد خطرناک می باشد. این هدف، بوسیله استقرار و پیگیری یازده عنوان اساسی زیر قابل دستیابی خواهد بود.
– اطلاعات ایمنی فرایند
– آنالیز خطرات فرایندی
– دستورالعمل های عملیاتی
– آموزش
– بازنگری ایمنی پیش راه اندازی
– یکپارچگی مکانیکی و تضمین کیفیت
– فعالیت های کار ایمن (مجوز کار گرم)
– مدیریت تغییر
– بررسی رویدادهای فرایندی
– کنترل و پاسخ در شرایط اضطراری
– ممیزی انطباق
( نکته۱ : بر اساس استاندارد اوشا، به یازده عنصر فوق، سه عنصر دیگر شامل؛ مشارکت کارکنان، پیمانکاران و اسرار تجارت نیز افزوده می شود. )
( نکته۲ : در مراجع مختلف، ممکن است با تعداد المان هایی بیشتر از تعداد فوق مواجه شوید. اما، کلیت و اصل مدارک یکدیگر را تأیید می کنند و از این بابت نگرانی نداشته باشید. )
صنایع فرایندی بواسطه استفاده از انواع مختلف مواد شیمیایی خطرناک، همواره با خطر نشت، رهایش و انفجار این مواد شیمیایی رو به رو هستند. به همین علت اجرای سیستم مدیریت ایمنی فرایند (PSM) برای افزایش سطح ایمنی و کاهش رخداد حوادث لازم و ضروری است.
برای ایجاد هر یک از موارد یازده گانه مدیریت ایمی فرایند (PSM) نیاز به تشکیل یک تیم تخصصی در سازمان می باشد. با مرور لیست فوق مشاهده می شود، برخی از عناصر بطور جداگانه ( و نه در ارتباط با سایر عناصر ) در سازمان ها به مرحله اجرا در می آید. بعنوان مثال می توان به عنصر “آنالیز خطرات فرایندی“، “دستورالعمل های عملیاتی”، “آموزش”، “ممیزی” و… اشاره کرد. اما از آنجایی که هر یک از این عناصر بصورت جداگانه و اصطلاحأ جزیره ای اجرا می شوند، اثربخشی کامل خود را نخواهند داشت. بعنوان نمونه، یکی از سیستم های مهم در اجرای مدیریت ایمنی فرایند (PSM)، سیستم “ارزیابی ریسک” است، که بعنوان بخشی از عنصر دوم یعنی “آنالیز خطرات فرایندی” اجرا می شود. سیستم ارزیابی ریسک می بایست با سیستم هایی دیگر از جمله “تجزیه و تحلیل حوادث”، “مدیریت تغییر” و… تعامل و همپوشانی داشته باشد. بطوریکه از آن ها ورودی گرفته و به آن ها نیز ورودی بدهد. اما غالبأ مشاهده می شود هیچ نوع مکانیزمی برای ارتباط میان این سیستم ها وجود ندارد و در واقع هر یک بصورت جدای از دیگری فعالیت می کنند. باید در نظر داشت، جهت دستیابی به هدف سیستم مدیریت ایمنی فرایند (PSM)، باید نگاه ویژه ای به تعامل و ارتباط میان عناصر داشت.
در این بخش، به معرفی اجمالی هر یک از عناصر سیستم مدیریت ایمنی فرایند (PSM) خواهیم پرداخت.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / اطلاعات ایمنی فرآیند:

اطلاعات ایمنی فرایند باید شامل اطلاعاتی در مورد خطرات مواد شیمیایی، دانش فنی فرایند و تجهیزات فرایند باشد. این اطلاعات می بایست توسط کارفرما در بخش “آنالیز خطرات” مورد استفاده قرار گیرد.
حداقل اطلاعات مورد نیاز در رابطه با مواد شیمیایی باید شامل؛ سمیت، خورندگی، حد مجاز تماس، واکنش دهی و… باشد.
حداقل اطلاعات دانش فنی شامل؛ بازه های بیشینه و کمینه دما، فشار، جریان و خصوصیات شیمیایی فرایند می باشد.
حداقل اطلاعات مربوط به تجهیزات فرایند شامل؛ سیستم تهویه، موازنه مواد و انرژی، کدها و استانداردهای طراحی، طبقه بندی الکتریکی و… است.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / آنالیز خطرات فرآیندی

کارفرما موظف به اجرای آنالیز اولیه خطرات فرایندی برای تمامی فرایندهای تحت پوشش می باشد.
روش انتخابی جهت آنالیز خطرات فرایند می بایست متناسب با وسعت و پیچیدگی فرایند بوده و توانایی شناسایی، ارزشیابی و کنترل خطرات را داشته باشد.
اولویت بندی فعالیت ها بمنظور اجرای آنالیز خطرات، وابسته به مواردی از قبیل تعداد افراد در معرض، میزان خطرات فرایند، طول عمر فرایند و… می باشد.
جهت شناسایی خطرات فرایند، کارفرما می بایست حداقل از یکی از روش های زیر بهره ببرد.
● HAZOP
● What-If
● FMEA
● FTA
● PHA
● Check list
آنالیز خطرات فرایند باید شامل موارد زیر باشد؛
● جانمایی تأسیسات
● فاکتورهای انسانی
● خطرات فرایند
● شناسایی رویدادهایی با پتانسیل احتمالی برای رخداد فجایع
● کنترل های مهندسی و اداری موجود و مورد نیاز
●پیامدهای ناشی از شکست کنترل های مهندسی و اداری
اجرای آنالیز خطرات فرایندی باید توسط یک تیم واجد صلاحیت و آموزش دیده صورت گیرد و همچنین این تیم می بایست شامل حداقل یک نفر از افرادی باشد که نسبت به فرایند مورد بررسی اشراف کامل دارد.
برنامه آنالیز خطرات فرایندی باید در فواصل ۳ تا ۱۰ سال ( حتی اگر تغییری در فرایند رخ نداده باشد) مورد بررسی و ممیزی قرار گیرد.
کارفرما موظف به ایجاد سیستمی جهت رسیدگی سریع به پیشنهادات مطرح شده در آنالیز خطرات فرایندی می باشد. همچنین این سیستم باید نسبت به مستندسازی یافته ها و برقراری ارتباط میان تیم بررسی و واحدهای دیگر از جمله عملیات، تعمیرات و… توانایی کافی را داشته باشد.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / دستورالعمل های عملیاتی

کارفرما موظف است، نسبت به تدوین آیین نامه های عملیاتی مکتوب اقدام نماید. این آیین نامه ها شامل دستورالعمل هایی جهت انجام ایمن فعالیت ها می باشد.
آیین نامه های عملیاتی می بایست موارد زیر را مد نظر قرار دهد؛
● مراحلی برای فاز های عملیاتی نظیر؛ راه اندازی، عملیات عادی، عملیات موقت، توقف اضطراری، عملیات اضطراری و…
● محدوده های عملیاتی ( پیامدهای انحراف، مراحل مورد نیاز برای اصلاح یا اجتناب از انحراف )،
● ملاحظات ایمنی و بهداشتی،
آیین نامه های عملیاتی باید برای استفاده واحدهای مختلف از جمله عملیات، تعمیرات و… براحتی قابل دسترس بوده و همچنین می بایست در مواقع ضروری مورد بازنگری قرار گیرند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / مشارکت کارکنان

کارفرما می بایست در اجرای آنالیز خطرات فرایندی و توسعه سایر اجزای سیستم مدیریت ایمنی فرایند، با کارکنان مشورت نموده و امکان دسترسی ایشان به اطلاعات را فراهم نماید. همچنین کارفرما می بایست جهت مشارکت دادن کارکنان، نسبت به تهیه یک متن مکتوب اقدام نماید.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / آموزش

هر فردی که به هر طریقی درگیر با فرایند می باشد و یا پیش از آن که درگیر فرایندی جدید شود، می بایست در مورد اصول کلی فرایند و همچنین آیین نامه های عملیاتی تحت آموزش قرار گیرد. تمرکز آموزش ها باید بر موضوعاتی همچون؛ خطرات ایمنی و بهداشتی فعالیت، روش های ایمن انجام کار، اقدامات لازم در شرایط اضطراری و… باشد.
همچنین کارفرما موظف است در بازه های حداکثر سه ساله نسبت به بازآموزی کارکنان اقدام نماید. تعداد و نوع آموزش ها و باز آموزی ها می بایست با مشورت کارکنان درگیر در فرایند تعیین گردد.
کارفرما می بایست نسبت به ثبت و مستند کردن آموزش های صورت گرفته اقدام نماید. مستندات آموزش باید شامل مواردی نظیر؛ هویت افراد آموزش دیده، تاریخ آموزش، عنوان آموزش، میزان اثربخشی آموزش و… باشد.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / پیمانکاران

این بند از استاندارد در مورد پیمانکارانی که بطور ویژه روی فرایند و یا در نزدیکی آن فعالیت می نمایند، صادق می باشد و در مورد پیمانکارانی مانند خدمات که فعالیت ایشان تأثیری بر فرایند ندارد، صادق نیست.
کارفرما باید برنامه های مربوط به ایمنی پیمانکار را دریافت نموده و مورد بررسی و ارزشیابی قرار دهد. همچنین کارفرما موظف است، پیمانکاران را از خطرات بالقوه مرتبط با فعالیت ایشان از قبیل حریق و انفجار، مواد سمی و… آگاه نماید.
کارفرما باید شیوه های کار ایمن مریوط به پیمانکاران را تهیه و اجرا نماید و بصورت دوره ای عملکرد پیمانکار را نسبت به تعهدات خود مورد بررسی قرار دهد. همچنین کارفرما می بایست یک دفتر برای ثبت جراحات و بیماری های مربوط به کارکنان پیمانکار تهیه نماید.
پیمانکار باید تضمین دهد که تمامی کارکنان در رابطه با روش ایمن اجرای کار آموزش های مورد نیاز را دریافت کرده است.
پیمانکار باید ضمانت کند که کارکنان از خطرات مرتبط با فعالیت خود آگاهی دارند و نسبت به آن و همچنین نسبت به واکنش در شرایط اضطراری آموزش های لازم را دیده اند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / بازنگری ایمنی پیش راه اندازی

کارفرما می بایست برای تأسیسات جدید و یا تأسیساتی که بطور قابل ملاحظه ای تحت تغییر قرار گرفته اند، قبل از راه اندازی، یک بررسی ایمنی پیش از راه اندازی انجام دهد.
بررسی ایمنی پیش راه اندازی باید موارد زیر را تأیید کند؛
● تجهیزات منطبق بر الزامات و ویژگی های طراحی می باشد.
● آیین نامه های مربوط به عملیات، ایمنی، تعمیر و نگهداری، واکنش در شرایط اضطراری و… در محل های مناسب و تعیین شده قرار داشته و نگهداری می شوند.
● در رابطه با تأسیسات و تجهیزات جدید، آنالیز خطرات اجرا شده و الزامات ایمنی مورد نیاز قبل از شروع فرایند اجرا شده اند.
● هر یک از کارکنان درگیر در فرایند، آموزش های لازم را بطور کامل طی کرده اند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / یکپارچگی مکانیکی و تضمین کیفیت

دامنه کاربرد این بند از استاندارد شامل موارد زیر می باشد؛
● پمپ
● مخازن تحت فشار
● مخازن ذخیره
● کنترلر ها (مانند؛ آلارم، اینترلاک و…)
● پایپ ها و اجزای آن
● سیستم قطع اضطراری
● تجهیزات تخلیه و رهاسازی
کارفرما موظف است، برای حفظ یگپارچگی تجهیزات فرایند نسبت به تدوین یک آیین نامه عملیاتی مکتوب اقدام نماید.
کارفرما می بایست هر فرد درگیر در این بند استاندارد را نسبت به خطرات موجود و آیین نامه های شغلی آن تحت آموزش قرار دهد تا نسبت به اجرای ایمن فعالیت مورد نظر اطمینان حاصل نماید.
کارفرما باید با تهیه آیین نامه های بازرسی و تست تجهیزات، نسبت به انجام فعالیت های بازرسی اقدام نماید.
کارفرما موظف است اجرای هر نوع بازرسی و تست تجهیزات را مستند نموده و نگهداری نماید.
کارفرما باید نسبت به رفع نواقص و مشکلات تجهیزات که در حین تست مشخص شده است، در زمان مناسب اقدام نماید.
در ساخت تجهیزات و دستگاه ها، کارفرما باید تضمین نماید که تجهیزات بگونه ای ساخته شده اند که برای استفاده جهت فعالیت و در مکان مورد نظر، مناسب می باشند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / فعالیت های کار ایمن (مجوز کار گرم)

برای اجرای فعالیت کار گرم، کارفرما موظف به صدور مجوز مربوطه جهت اجرای ایمن کار می باشد. در مجوز صادره می بایست تاریخ و ساعت انجام کار گرم، واحد انجام دهنده کار، الزامات پیشگیری از حریق و نام تجهیزی که کار گرم روی آن انجام می شود، مستند شده باشد.
کارفرما موظف است، این مجوز را تا پایان کار نگهداری نماید.

مدیریت ایمنی فرآیند

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / مدیریت تغییر

کارفرما می بایست آیین نامه های مکتوب جهت اجرای مدیریت تغییر (بجز جایگزینی با مشابه) را ایجاد نماید. این آیین نامه در مورد مواد شیمیایی فرایند، دانش فنی، تجهیزات فرایند و تغییرات تأثیرگذار بر فرایند می باشد.
آیین نامه مدیریت تغییر باید اطمینان دهد که موارد زیر مورد توجه قرار گرفته است؛
● زمان مورد نیاز برای تغییر
● اساس فنی برای تغییر پیشنهاد شده
● الزامات قانونی
● اثر تغییر بر ایمنی و بهداشت
کارکنانی که متأثر از تغییر در فرایند می باشند، باید قبل از شروع فرایند نسبت به تغییر انجام شده و خطرات آن آموزش دیده و آگاه شوند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / بررسی رویدادهای فرایندی

کارفرما می بایست هر رویدادی که منجر به رهایش یک ماده خطرناک شده است و یا می توانست منجر به رهایش شود را مورد بررسی قرار دهد. انجام بررسی باید حداکثر تا ۴۸ ساعت بعد از رخداد انجام شود.
برای بررسی رویداد باید از یک تیم مجرب و آموزش دیده شامل یک نفر آشنا به فرایند، افراد درگیر در رویداد و سایر متخصصین مرتبط با نوع رویداد، استفاده شود و در پایان بررسی باید نسبت به تهیه گزارش که شامل موارد زیر باشد، اقدام گردد.
● تاریخ وقوع رویداد
● تاریخ شروع بررسی
● شرح رویداد
● فاکتورهای تأثیرگذار
● پیشنهادات
کارفرما باید سیستمی را استقرار دهد تا در اسرع وقت به یافته های بررسی رسیدگی شود و آن ها را حل و فصل نماید. بررسی رویداد و اقدامات صورت گرفته در مورد آن می بایست مستند شود.
کارفرما می بایست گزارش بررسی حادثه را در اختیار تمام افرادی که به نوعی می توانند از آن بهره ببرند، قرار دهد.
گزارشات بررسی رویداد باید برای حداقل ۵ سال نگهداری شوند.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / کنترل و پاسخ در شرایط اضطراری

کارفرما موظف است نسبت به تهیه و تدوین یک برنامه واکنش در شرایط اضطراری برای کل مجموعه اقدام نماید. این برنامه باید شامل آیین نامه هایی در رابطه با کنترل رهایش های کوچک باشد.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / ممیزی انطباق

کارفرما جهت اطمینان از مناسب بودن و کارایی آیین نامه های این استاندارد، می بایست در فواصل زمانی حداکثر ۳ ساله، نسبت به ممیزی سیستم اقدام نماید. این ممیزی باید توسط فرد / افرادی آشنا به فرایند اجرا گردد و بعد از آن می بایست نسبت به تهیه گزارش ممیزی اقدام شود.
کارفرما باید در اسرع وقت نسبت به پاسخ مناسب در مورد هر یک از نقص های مشخص شده توسط ممیزی، اقدام نماید.
کارفرما موظف به نگهداری دو ممیزی اخیر می باشد.

– مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) / اسرار تجارت

کارفرما موظف است تمام اطلاعات لازم برای ایجاد سیستم مدیریت ایمنی فرآیند را در اختیار افراد مسئول قرار دهد. این افراد می توانند شامل؛ افراد مسئول گردآوری اطلاعات ایمنی فرایند، افراد تیم آنالیز خطرات، افراد کمیته تدوین آیین نامه های عملیاتی، افراد تیم بررسی رویداد و… باشند.