مفاهیم و اصطلاحات سیستم های اعلان حریق

مفاهیم و اصطلاحات سیستم های اعلام حریق:

سیستم متعارف: conventional system

سیستم آدرس‌پذیر : addressable system

جابجایی هوا : air movement

شرایط هشدار: alarm condition

منطقه اعلام حریق: alarm zone

مناسب شده: as fitted

سیستم ردیابی هواکشی دود: aspirating smoke detection system

رسایی صدا: audibility

سیستم ردیابی و اعلام حریق خودکار: automatic fire detection and fire alarm system

شبکه بارنده خودکار : automatic sprinkler system

مدار : circuit

چرخان: circulating

فضاهای گردشی: circulation areas

آزمون سرما: cold test

آشکارساز گازسوختی: combustion gas detector

راه‌اندازی: commissioning

راه‌اندازی و تحویل : commissioning and handover

فرد صلاحیتدار یا مجاز: competent person

پیکربندی: configuration

تداخل هدایت شده : conducted disturbances

مرکز اعلام حریق : control and indicating equipment

جابجایی : convection

مسیر سیگنال بحرانی : critical signal path

دمای مرطوب، حالت پایدار : damp heat, steady state

خیره‌کنندگی: dazzling

طراح : designer

منطقه ردیابی یا کشف حریق: detection zone

آشکارساز: detector

پخش: diffusion

بستگی جهتی : directional dependence

به‌ کاراندازی مستقیم : direct operation

شرایط غیر فعال (از کاراندازی) : disablement

حرارت خشک : dry heat

تخلیه الکتریسیته ساکن : electrostatic discharge

پایداری : endurance

آزمون‌های محیطی : environmental tests

آژیر یا هشدار خطا : false alarm

وضعیت اعلام خطا : fault warning

صافی‌گذاری : filtering

وسیله یا دستگاه اعلام حریق : fire alarm device

راه حل مهندسی حریق : fire engineering solution

تراز یا سطح خطر آتش : fire hazard level

ساختار مقاوم حریق : fire resisting construction

خطر حریق : fire risk

حساسیت در برابر آتش : fire sensitivity

سیگنال حریق : fire signal

ورودی شبکه بارنده حریق : fire sprinkler system input

آشکارساز شعله‌ای : flame detector

المان شکننده : frangible element

آشکارساز فیوزدار : fusible link detector

آشکارساز حرارتی: heat detector

ضربه: impact

به کاراندازی غیر مستقیم : indirect operation

دستگاه یا وسیله آغازگر : initiating device

آشکارساز دودی یونیزه: ionization smoke detector

صفحه کلید: keypad

آشکارساز خطی : line detector

منطقه یا اتاق دارای ریسک حریق کم : low fire risk area or room

افت و قطع ولتاژ اصلی : main voltage dips and interruptions

شستی اعلام حریق : manual call point

سیستم دستی : manual system

حداکثر بار هشدار : maximum alarm load

نمودار میمیک: mimic diagram

حداقل واکنش استاتیک : minimum static response temperature

آشکارساز ترکیبی (دارای چند حسگر) : multi – sensor fire detector

سیستم شبکه‌ای: networked system

غیر مجتمع non – integrating

آشکارساز غیر قابل تنظیم مجدد : non – resettable detector

المان شکننده غیر قابل تنظیم مجدد : non – resettable frangible element

تغذیه عادی (یا منبع تغذیه عادی) : normal supply

در حال کار : operational

آشکارساز پرتو نوری : optical beam detector

آشکارساز دودی نوری optical smoke detector

تخلیه مرحله‌ای : phased evacuation

غوطه‌وری : plunge

آشکارساز نقطه‌ای : point detector

پیش هشدار : pre – alarm warning

حفاظت : protection

خریدار : purchaser

شرایط ساکت : quiescent condition

تداخل (امواج) الکترومغناطیسی تابشی : radiated electromagnetic interference

سیستم ارتباط رادیویی : radio – linked system

آشکارساز نرخ افزایش : rate of rise detector

رله: relay

تکرار پذیری: repeatability

همسانی تولید reproducibility

پاسخ‌دهنده : responder

زمان پاسخ در حرارت محیطی بالا : response times from high ambient temperature

زمان پاسخ در حرارت کاربردی نوعی : response times from typical application temperature

آشکارساز قابل تنظیم مجدد : resettable detector

المان شکننده قابل تنظیم مجدد: resettable frangible element

پرده (کابل) : screen

فاصله جستجو : searching distance

ناحیه : sector

ضربه ناگهانی (شوک) : shock

ایرولاتور مدار اتصال کوتاه : short circuit isolator

مدار خط سیگنال دهی : signaling line circuit

آشکارساز دودی : smoke detector

صدا دهنده، آژیر یا زنگ اعلام حریق: sounder

هشدار کارکنان: staff alarm

سیستم اعلام حریق مرحله‌ای : staged fire alarm system

منبع پشتیبان: standby supply

حرارت پاسخ استاتیک : static response temperature

طبقه‌بندی : stratification

خوردگی در برابر دی‌اکسید گوگرد : sulfur dioxide corrosion

کلید نظارتی : supervisory switch

تغییرات ولتاژ تغذیه : supply voltage variations

رسته سیستم : system category

دفتر کار سیستم : system log book

سیستم مرتبط با زمان : time related system

نوا : tone

تغییرات پارامترهای ولتاژ تغذیه: variation in supply parameters

لرزش سینوسی : vibration, sinusoidal

سیستم هشدار صوتی : voice alarm system

ولتاژ لحظه‌ای ـ انفجاری ناپایدار تند : voltage transients – fast transient burst

ولتاژ لحظه‌ای ـ ضربه انرژی بالای کند: voltage transients – slow high energy surge

تفاوت Blind FlangeوSpectacle Blind Flange

فلنج، یک قطعه است که برای اتصال دو لوله، شیرآلات یا دستگاه ها به یکدیگر استفاده می شود. فلنج ها عمدتاً از فولاد، آلومینیوم، فولاد ضدزنگ یا مواد دیگری ساخته می شوند که متناسب با نوع کاربرد و شرایط محیطی مناسب باشند.

فلنج ها به صورت یک دیسک با سوراخ مرکزی برای عبور سیال طراحی شده اند. سوراخ مرکزی به قطر لوله متصل شده و به وسیله پیچ ها و مهره ها به لوله ها و تجهیزات متصل می شود.

تعریف دقیق هر نوع فلنج بستگی به نوع آن دارد. برخی از انواع فلنج ها عبارتند از: فلنج جعبه ای (Weld Neck Flange)، فلنج اسلیپان (Slip-On Flange)، فلنج کور (Blind Flange)، فلنج عینکی (Spectacle Blind Flange)، فلنج سوکت جوش (Socket Weld Flange) و فلنج لبه ی بالا (Raised Face Flange)، بین دیگر انواعی که وجود دارند.

استفاده از فلنج ها به عنوان اتصالات در سیستم لوله کشی، امکان اتصال و جداسازی آسان بین اجزای سیستم را فراهم می کند و امکان تعمیر، تعویض و نگهداری را سهل می سازد. همچنین، فلنج ها برای ایجاد همبستگی و عملکرد صحیح در سیستم های لوله کشی و صنعتی بسیار حائز اهمیت هستند.

در این مطلب هدف بررسی تفاوت دو فلنج از نوع فلنج کور و عینکی می باشد، ابتدا لازم است یک توضیح مختصر در مورد مشخصات و کلاس فلنج ها ارائه بدهیم سپس در ادامه به بررسی این تفاوت خواهیم پرداخت.

مشخصات فلنج ها:

مشخصات فلنج ها می تواند بسته به نوع و استاندارد آنها متفاوت باشد. اما در کل، برخی از مشخصات مهم عبارتند از:

1. نام تجاری تولید کننده فلنج: نام شرکت یا برندی که فلنج را تولید کرده است.
2. سایز اسمی لوله: قطر خارجی لوله که فلنج به آن متصل می شود. این سایز عموماً به واحد اینچ (inch) مشخص می شود.
3. مقدار فشار قابل تحمل (کلاس فلنج): فلنج ها بر اساس قدرت تحمل فشار به کلاس های مختلفی تقسیم می شوند. معمولاً با استفاده از یک سیستم شماره گذاری استاندارد، مانند ANSI/ASME، کلاس فلنج مشخص می شود.
4. شکل سطح فلنج: شکل سطح فلنج مهمترین قسمتی است که برای اتصال به سطح دیگری مانند لوله یا تجهیزات استفاده می شود. برخی از انواع شکل سطح فلنج ها عبارتند از فلنج لبه ی بالا (Raised Face)، فلنج صفحه ای (Flat Face) و فلنج موازی (Ring Joint) و غیره.
5. سوراخ ها: تعداد و قطر سوراخ ها در فلنج را مشخص می کند. این سوراخ ها برای اتصال فلنج به لوله یا تجهیزات دیگر استفاده می شوند. عموماً سوراخ ها به واحد اینچ (inch) مشخص می شوند.
6. مواد تشکیل دهنده فلنج: مشخصات مواد خام استفاده شده در تهیه فلنج را مشخص می کند. این مشخصه عموماً با استفاده از استاندارد ASTM بیان می شود. مثلاً می تواند ASTM A105 برای فولنج های فولادی یا ASTM B16.5 برای فلنج های آلومینیوم را نشان دهد.
7. کد مربوط به عملیات حرارتی بر روی فلنج: برخی از فلنج ها ممکن است عملیات حرارتی خاصی مانند حرارت دهی، حرارت درمانی و غیره را طی کرده باشند. کد مربوطه بر روی فلنج برای شناسایی این عملیات استفاده می شود.

مشخصات دقیق هر فلنج بستگی به نوع و استاندارد آن دارد. لذا در هنگام استفاده از فلنج ها، بهتر است بر اساس مشخصات و استانداردهای مربوطه آنهااستفاده کرد و در صورت نیاز به اطلاعات دقیق تر، به استانداردهای مربوطه مراجعه شود.

انواع کلاس فلنج ها:

کلاس فلنج ها به صورت عمومی بر اساس استانداردهای ANSI/ASME و ISO تعریف می شوند. در زیر انواع کلاس فلنج ها در هر یک از این دو استاندارد آمده است:

1. استاندارد ANSI/ASME:

- کلاس 150

- کلاس 300

- کلاس 400

- کلاس 600

- کلاس 900

- کلاس 1500

- کلاس 2500

1. استاندارد ISO:

- PN6

- PN10

- PN16

- PN25

- PN40

- PN63

- PN100

- PN160

- PN250

- PN320

- PN400

- PN600

- PN1000

- PN1600

همچنین، استاندارد API نیز برای فلنج ها در صنعت نفت و گاز استفاده می شود، که شامل کلاس های مختلفی است مانند 2000، 3000، 5000، 10000 و 15000.

انتخاب کلاس مناسب برای فلنج ها بستگی به نیازهای مشخصه فنی و فشار و دمای کاری سیستم مورد استفاده دارد.

تفاوت تعریف Blind FlangeوSpectacle Blind Flange

تفاوت تعریف فلنج کور (Blind Flange) و فلنج عینکی (Spectacle Blind Flange) به شرح زیر است:

1. فلنج کور: فلنج کور یک فلنج صلب با شکل دیسکی است که بدون سوراخ یا بازی در مرکز آن است. این نوع فلنج برای مسدود کردن یا بستن انتهای یک لوله یا مخزن استفاده می شود. فلنج کور به عنوان یک حاجز صلب (فاصله یا حاجز در فلنج عینکی یک پلاک کور صلب است که جریان سیال را مسدود می کند) عمل می کند و جریان سیالات یا گازها را از طریق بازی لوله جلوگیری می کند. این نوع فلنج معمولاً در مواردی استفاده می شود که نیاز به عایق بندی موقت یا جداسازی لوله یا تجهیزات از سیستم لوله کشی باشد.

1. فلنج عینکی: فلنج عینکی، همچنین به عنوان فلنج دوشکل نیز شناخته می شود و از دو قطعه جداگانه تشکیل شده است. این شامل یک پلاک کور صلب و یک حلقه یا فاصله جداگانه است. پلاک کور به طور معمول درون لوله قرار می گیرد و جریان سیالات را مسدود می کند، در حالی که فاصله بین اتصالات فلنج قرار می گیرد. این فاصله قابل چرخش است تا باز شدن را با لوله هم تراز کند یا می توان آن را چرخاند تا پلاک کور را جهت مسدود کردن جریان رو به کار برد. این طراحی امکان عملیات نگهداری و بازرسی را با ایزوله کردن بخشی از لوله فراهم می کند، در حالی که سازگاری ساختاری سیستم را حفظ می کند.

به طور خلاصه، فلنج کور یک دیسک صلب برای بستن یک بازی لوله استفاده می شود، در حالی که فلنج عینکی شامل یک پلاک کور و یک فاصله جداگانه است و امکان جداسازی و بازرسی قسمت های خاصی از لوله را فراهم می کند.

عملکردهای مختلف فلنج کور و فلنج کور عینکی

فلنج کور و فلنج عینکی عملکردهای متفاوتی دارند:

1. فلنج کور (Blind Flange): عملکرد فلنج کور مشابه با سر و کاپ پایانه و قسمت بالای لوله است، با این تفاوت که فلنج کور یک دستگاه تنظیم پذیر برای مهر و موم کردن است و قابلیت باز شدن مجدد را دارد. سطوح مهر و موم مختلفی وجود دارد، از جمله سطح صاف، برجسته، مقعر، مقعر-برجسته، سطح شیاردار و سطح اتصال حلقه ای. مواد ساخت این فلنج شامل فولاد کربنی، فولاد ضدزنگ، فولاد آلیاژی، مس، آلومینیوم، PVC و PPR است.
2. فلنج عینکی (Spectacle Blind Flange): فلنج عینکی معمولاً برای فلنج لوله هایی استفاده می شود که نیاز به تغییر فرآیند دارند. این فلنج شامل یک پلاک کور صلب و یک حلقه جداگانه است. مواد ساخت آن عمدتاً شامل فولاد کربنی، فولاد ضدزنگ و فولاد آلیاژی است و بر اساس دسته بندی فشار لوله و محیط لوله، قابل انتخاب است.

به طور خلاصه، فلنج کور عملکردی مشابه با سر و کاپ پایانه دارد، در حالی که فلنج عینکی برای تغییر فرآیند در سیستم لوله کشی استفاده می شود و شامل یک پلاک کور و حلقه جداگانه است.

ویژگی های فلنج کور و فلنج عینکی

با توجه به توضیحات ارائه شده، فلنج کور و فلنج عینکی ویژگی های متفاوتی دارند:

فلنج کور:

1. عملکرد اصلی فلنج کور جدا کردن کامل محیط تولیدی است و جلوگیری از تأثیر یا حتی وقوع حوادث ناشی از بسته نشدن صحیح شیرهای قطع برق است. فلنج کور در قسمت هایی که نیاز به جداسازی دارند، مانند نازل تجهیزات، جلو و عقب شیرهای قطع برق یا بین دو فلنج قرار می گیرد. استفاده از فلنج کور عینکی نیز اغلب توصیه می شود. همچنین، می توان از پلاک قراردادی (پلاک کور گرد) برای بخشی که نیاز به استفاده یکباره مانند فشار دادن و پاکسازی دارد، استفاده کرد.

فلنج عینکی:

1. فلنج عینکی برای استفاده آسان مناسب است. هنگام نیاز به جداسازی، از سر فلنج کور استفاده می شود. هنگام نیاز به عملیات عادی، از سر حلقه تنظیم استفاده می شود. در عین حال، می توان از آن برای پر کردن فاصله نصب فلنج کور در لوله کشی استفاده کرد. یک ویژگی دیگر آن شناسایی آشکار و آسان نصب است.

با این توضیحات، می توان نتیجه گرفت که هر یک از این فلنج ها ویژگی ها و کاربردهای متفاوتی دارند و بسته به نیازهای خاص برای عملکرد و جداسازی در سیستم لوله کشی، از یکی از آنها استفاده می شود.

مزایای استفاده از فلنج

به نوعی برخی از مزایای استفاده از فلنج در سیستم های پایپینگ عبارتند از:

1. تطابق استانداردها: فلنج ها بر اساس استانداردهای مشخصی طراحی و ساخته می شوند. این به معنای تطابق و هماهنگی سریع و آسان با سایر قطعات استاندارد پایپینگ می باشد و امکان تعویض و نصب سریع را فراهم می کند.
2. تحمل فشار: فلنج ها به خوبی قابلیت تحمل فشار را دارند و قدرت اتصال قوی را بین لوله ها و تجهیزات فراهم می کنند. این اتصالات محکم به تدریجی و همچنین تحت فشار برقرار می مانند.
3. امنیت و ایمنی: استفاده از فلنج ها به ایمنی سیستم پایپینگ کمک می کند. اتصال قوی فلنج ها به خوبی از نشتی جلوگیری می کند و خطرات احتمالی ناشی از نشتی سیال را کاهش می دهد.
4. انعطاف پذیری در طراحی: فلنج ها به طراحان و مهندسان امکان می دهند تا در طراحی سیستم های پایپینگ انعطاف بیشتری داشته باشند. با انتخاب مناسب فلنج ها، می توان اتصالات متفاوتی را برای مسیرها، شعاع ها و زوایای مختلف ایجاد کرد.
5. قابلیت تعمیر و نگهداری: استفاده از فلنج ها امکان تعمیر و نگهداری آسان را فراهم می کند. با جدا کردن فلنج ها، لوله ها و تجهیزات قابل تعویض و تعمیر می شوند، بدون ایجاد تغییرات بزرگ در سیستم.
6. قابلیت تنظیم و تغییر: فلنج ها قابلیت تنظیم و تغییر را در سیستم های پایپینگ فراهم می کنند. با تغییر اندازه و نوع فلنج ها، می توان به راحتی سیستم را به نیازهای و تغییرات موردنظر سازگار کرد.
7. استفاده دوباره: فلنج ها قابلیت استفاده مجدد را دارند. بعد از تعمیر یا تغییرات، فلنج ها می توانند مجدداً با همان قطعات و بازسازی به کار گرفته شوند، که مزیت اقتصادی و زمانی را به همراه دارد.

الفین (Olefin)

الفین(Olefin)


الفین که معمولا به عنوان آلکن شناخته می‌شود، هیدروکربن‌هایی با حداقل یک پیوند دوگانه کربن به کربن هستند که آن‌ها را از نظر شیمیایی بسیار واکنش‌پذیر می‌کند. اتیلن، پروپیلن، بوتادین و بوتیلن گروهی از محصولات هستند که به آن‌ها الفین گفته می‌شود. این محصولات به ترتیب دارای دو، سه و چهار اتم کربن هستند. در میان الفین‌ها اتیلن و پروپیلن از پرمصرف‌ترین آن‌ها برای تولید پلیمر هستند. در میان هفت ماده پایه در صنعت پتروشیمی (پلیمر،آروماتیک، آمونیاک و اوره، متانول، الفین و سوخت) الفین‌­های سبک بیش از ۶۰ درصد سهم تولید را در مناطق مختلف دنیا در اختیار دارند که معادل ۲۹۲ میلیون تن از محصولات پتروشیمی است.

کاربردالفین‌ها
این ترکیبات همه‌کاره در تولید پلاستیک، مواد شوینده، الیاف مصنوعی و سایر مواد شیمیایی بسیار مهم هستند و در صنایع مختلفی مانند پلیمر، ساختمان، موادغذایی، تولید، نساجی و خودروسازی استفاده می‌شوند. پلیمرهای اتیلن برای تولید الیاف، سطل‌ها، جعبه‌ها، بطری‌ها، لوله‌کشی، بسته‌بندی مواد غذایی، کیسه‌ها، روکش سیم و کابل، عایق‌ها، پوشش‌های سطحی کاغذ و مقوا و طیف گسترده‌ای از محصولات دیگر استفاده می‌شوند. در ساختمان‌سازی و ساخت‌وساز از الفین‌ها در کاشی و کف‌سازی استفاده می‌شود. از الفین‌ها برای تولید مواد شیمیایی که به عنوان ضد یخ، حلال، مواد شوینده، پلی گلیکول و همچنین به عنوان گاز سوخت در عملیات جوشکاری و برشکاری در صنایع تولیدی استفاده می‌شود.

روش تولید الفین‌ها
روش‌های مختلفی برای تولید الفین‌ها از نفت خام، گاز طبیعی، زغال سنگ و متانول وجود دارد. در فرآیند تولید این محصولات پتروشیمی، هیدروکربن‌های اشباع ‌به هیدروکربن‌های غیراشباع تجزیه می‌شوند. سپس از هیدروکربن‌های غیراشباع (اتیلن، پروپیلن و بوتادین) می‌توان برای تولید طیف وسیعی از محصولات ضروری استفاده کرد. نکته اصلی این است که در حال حاضر تمام تولید الفین از هیدروکربن‌ها به عنوان ماده اولیه استفاده می‌کند و به گرمای حاصل از سوزاندن سوخت‌های فسیلی در طول فرآیند نیاز دارد. تولید الفین عمدتا به محصولات فرآوری گاز طبیعی یا فراکسیون‌های نفت خام وابسته است.

زنجیره ارزش الفین‌ها چندین مرحله دارد که با استخراج مواد خام از نفت خام یا گاز طبیعی شروع می‌شود. سپس مواد‌خام تحت فرآیندهای شیمیایی مختلفی مانند کراکینگ با بخار یا اصلاح کاتالیزوری قرار گرفته تا الفین تولید شود. این الفین‌ها برای تولید محصولات نهایی مانند پلی اتیلن، پلی پروپیلن و سایر مشتقات بیشتر پردازش و پالایش می‌شوند.

انواع الفین
الفین‌ها براساس تعداد اتم‌های کربن به سه دسته الفین‌های سبک، الفین‌های متوسط و الفین‌های سنگین دسته‌بندی می‌شوند که اتیلن، پروپیلن، بوتادین و بوتیلن از انواع الفین‌های سبک و پرکاربرد هستند. فراوان‌ترین ماده شیمیایی آلی تولید شده در سراسر جهان، اتیلن است که به عنوان یک بلوک ساختمانی اساسی برای بخش شیمی عمل می‌کند. کراکینگ حرارتی، نوعی پالایش که از گرما و فشار برای تجزیه مولکول‌ها استفاده می‌کند، برای تولید تجاری اتیلن از مواد اولیه نفت و گاز طبیعی استفاده می‌شود. پروپیلن یک گاز بی بو است که به آن پروپن یا متیل اتیلن نیز گفته می‌شود. پروپیلن جزء اصلی پلی پروپیلن؛ یک رزین پلاستیکی است که در انواع کاربردهای محصولات مصرفی، از جمله محصولات بسته‌بندی مواد غذایی و فیلم‌ها، بطری‌های فشرده و غیره استفاده می‌شود.

بوتادین گازی بی‌رنگ است که بوی کمتری نسبت به بنزین دارد. بسیاری از کالاها و مواد مصرفی، از جمله لاستیک، چمن مصنوعی، لاتکس‌ها و پلاستیک‌های تولید شده با استفاده از لاستیک استایرن-بوتادین، لاستیک پلی بوتادین و نئوپرن ساخته می‌شوند.

اتیلن
اتیلن از ذخایر مختلف خوراک مانند میعانات نفت خام، گاز طبیعی، اتان، بوتان، پروپان و غیره تولید می‌شود. فناوری فعلی که برای تولید الفین استفاده می‌شود، کراکینگ با بخار است. اتیلن بزرگترین الفین تولید شده در جهان بوده و کاربرد اصلی آن تولید پلی اتیلن است که به طور گسترده در صنعت پلاستیک استفاده می‌شود. این محصول مهم‌ترین محصول پتروشیمی با بیشترین ظرفیت مصرف و تولید جهانی است که به تنهایی بیش از ۲۵ درصد از بازار پتروشیمی جهانی را به خود اختصاص داده است.

اندازه بازار جهانی اتیلن ۱۳۸.۸۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ بود که آسیا و اقیانوسیه ۴۲.۷۳ درصد از آن به خود اختصاص داده‌اند. ظرفیت تولید اتیلن در جهان ۱۸میلیون تن است و سه منطقه اصلی پر پتانسیل برای تولید اتیلن خاورمیانه، آمریکای شمالی و چین هستند. کشور چین با ظرفیت تولید ۲۷.۵۰ میلیون تن اتیلن ببشترین میزان تولید را در اختیار دارد که بزرگترین کارخانه تولید این ماده شرکت پتروشیمی «شاندونگ یولونگ» است.

ایران با ظرفیت حدود ۷.۳۴ میلیون تنی از اتیلن در سال، یکی از تولیدکنندگان اصلی در میان کشورهای خاورمیانه و جهان با سهم ۴.۲ درصدی است. در سال ۱۴۰۲ در مجموع ۶.۹ میلیون تن اتیلن در کشور تولید شد.

زنجیره ارزش محصولات اتیلن

بیشترین اتیلن تولیدی (حدود 60 درصد) برای تولید پلیمرها مورد استفاده قرار می‌گیرد. 13 درصد از این محصول نیز به تولید اتیلن‌اکسید اختصاص می‌یابد. اتیلن‌دی‌کلراید به‌عنوان ماده پایه تولید PVC نیز 13 درصد از تولیدات این محصول را به خود اختصاص داده است. حدود 15 درصد باقی‌مانده اتیلن نیز در اتیل بنزن، اتیل الکل و استالدهیدها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ادامه زنجیره ارزش مصرف این محصول قابل مشاهده است.

پلی‌اتیلن
پلی‌اتیلن از واحدهای منفرد اتیلن تشکیل می‌شود که مهم‌ترین بازار مصرف انواع پلی‌اتیلن‌ها، صنایع لاستیکی و پلاستیکی است. حدود ۵۴ درصد از اتیلن تولید شده در جهان صرف تولید پلی‌اتیلن‌ها می‌شود. ظرفیت پلی‌اتیلن در سال ۲۰۲۳، ۱۴۱.۲۹ میلیون تن در سال بود. شمال شرق آسیا، آمریکای شمالی و اروپای غربی با بیش از ۷۰ درصد مصرف پلی‌اتیلن دنیا بیشترین مصرف را به خود اختصاص داده‌اند.

در میان مناطق، آسیا با بیشترین سهم ظرفیت در جهان در سال ۲۰۲۳ پیشتاز بود و چین بزرگترین سهم را در این منطقه به خود اختصاص داده است. هند، کره جنوبی، تایلند و ژاپن تعدادی از دیگر کشورهای کلیدی آسیایی هستند که ظرفیت قابل توجهی در صنعت پلی‌اتیلن دارند. در ایران ظرفیت تولید انواع پلی‌اتیلن در کشور حدود ۵ میلیون تن در سال است. در حال حاضر نیز ۷۰ درصد از پلی‌اتیلن کشور صادراتی است. پلی اتیلن از جهت چگالی به سه دسته ذیل تقسیم می‌شود:



۱. پلی‌اتيلن سنگين (HDPE)

زنجيره مولكولی در اين نوع پليمر فشرده است كه همين عامل باعث افزايش دانسيته آن می‌شود. بنابراین انعطاف‌پذيری به شدت كاهش می‌يابد. اين نوع پليمر گرچه مقاومت ضربه‌ای كمتری نسبت به پلی‌اتيلن سبک دارد، اما مقاومت خوبی در برابر مواد شيميايی (مانند مقاومت در برابر تنش‌های شكننده محيطی) دارد. لذا از اين نوع پليمر در انواع محصولات مانند ظروف نگهدارنده سوخت، صندلی‌های مورداستفاده در فضای باز، اسباب‌بازی‌ها، چمدان، لوله‌ها و مجراها استفاده می‌شود. ظرفیت تولید پلی‌اتیلن سنگین در ایران ۲٫۹۴۸ هزار تن است. این محصول کمتر از ۲۰ درصد از سبد پلی‌اتیلن ایران را تشکیل می‌دهد. ظرفیت تولید پلی‌اتیلن سنگین در حدود ۲.۵ میلیون تن در سال است.



۲. پلی‌اتيلن سبک (LDPE)

پلی‌اتيلن سبک انعطاف‌پذيری و شفافیت بيشتری نسبت به پلی‌اتيلن سنگين دارد. اين خاصيت باعث شده كه بخش قابل‌توجهی از توليد اين محصول در ساخت فيلم و ورق و همچنین روكش‌های طلقی شفاف، آسترهای بسته‌بندی، كاورها و چمدان‌ها مورد استفاده قرار گیرد. ظرفیت تولید پلی‌اتیلن سبک در ایران ۱.۵ میلیون تن در سال است.

۳. پلی‌اتيلن سبک خطی (LLDPE)

اين نوع پليمر، در مقابل پارگی و سوراخ شدن مقاومت، استحكام و كشش بهتری را نشان می‌دهد. همچنين عايق الكتريكی خوبی محسوب شده و از پايداری مناسبی برای غلاف‌كشی سيم‌ها و كابل‌ها برخوردار است. ظرفیت تولید پلی‌اتیلن سبک خطی در ایران کمتر از یک میلیون تن در سال است.



پروپیلن
پروپیلن به‌عنوان دومین ماده پایه پرمصرف صنعت پتروشیمی در دنیا پس از اتیلن است. این محصول عمدتا به عنوان محصول جانبی پالایش نفت و تولید اتیلن توسط کراکینگ بخار مواد اولیه هیدروکربنی تولید می‌شود. چین بزرگ‌ترین مصرف‌کننده پروپیلن در جهان است. عمده پروپیلن موجود برای تولید پلی‌پروپیلن (۶۷ درصد) مورداستفاده قرار می‌گیرد. در ادامه مقدار ناچیزی از دیگر مصارف پروپیلن قابل مشاهده است.



پلی‌پروپیلن
پلی‌پروپيلن در دهه ۱۹۵۰ معرفی و به علت سهولت در قالب‌گيری و رنگ‌پذيری با استقبال زيادی مواجه شد. موارد استفاده معمول اين پليمر در ساخت قطعات خودرو، كيف و چمدان، لوله، بطری، الياف، وسايل خانگی و اسباب‌بازی است. پلی پروپیلن یک ماده شیمیایی کلیدی در صنعت پتروشیمی است. از پروپیلن، محصول فرعی پالایش نفت، تولید می‌شود. این محصول به دلیل دوام، مقاومت در برابر حرارت و انعطاف‌پذیری، کاربردهایی در صنایع مختلف دارد. دو سوم از پروپیلن تولید شده در دنیا به پلی‌پروپیلن تبدیل می‌شود. در سال ۲۰۲۲، حجم بازار جهانی پلی پروپیلن به ۷۹.۰۱ میلیون تن رسید. در سال ۲۰۲۳ ظرفیت صنعت پلی پروپیلن ۱۰۵.۴۷ میلیون تن در سال بود.


خوراک مصرفی الفین‌ها

اتان، LPG (پروپان و بوتان)، نفتا، گاز طبیعی، ذغال‌سنگ و متانول خوراک مصرفی الفین‌ها هستند. تنوع خوراک این صنعت باعث ایجاد مزیت نسبی برای برخی مناطق شده است.

تولید الفین‌های سبک از روش­‌های متعددی امکان‌پذیر است. کراکینگ با بخار (cracking steam) رایج‌ترین نوع آن است. شکست کاتالیستی (FCC) روش دیگری است که در آن جریان نفت گاز پس از عبور از فرایند خلا (VGO) با شکست کاتالیستی به محصولات الفینی تبدیل می‌شود. بررسی عرضه و تقاضای الفین‌های سبک همچون پروپیلن حاکی از آن است که جهت تامین تقاضای مورد نیاز پروپیلن مصرفی در جهان علاوه بر روش‌های مذکور، فرآیندهای جدید جهت تولید این ماده توسعه یافته‌اند که می‌توان به روش‌های تبدیل کاتالیستی متانول به الفین (MTO) و یا پروپیلن (MTP) و همچنین تبدیل پروپان به پروپیلن (PDH) اشاره نمود.

در روش کراکینگ بخار گاز طبیعی(اتان،پروپان و بوتان) و نفتا به عنوان ورودی مصرف می‌شوند.

در روش هیدروژن‌زدایی خوراک (پروپان و بوتان) تبدیل به پروپیلن و بوتیلن می‌شود.

در روش MTO، متانول (از زغال‌سنگ و گاز طبیعی تولید می‌شود) به الفین‌ها (اتیلن،پروپیلن و بوتیلن) تبدیل می‌شود.

در روش FCC، نفت گاز به الفین (پروپیلن و بوتیلن) تبدیل می‌شود.

شرکت‌ها خوراک (متان،اتان،پروپان،بوتان،نفتا،نفت گاز) خود را از پالایشگاه‌ها خریداری می‌کنند.

حدود ۸۰ درصد از اتیلن جهانی با خوراک نفتا و اتان تولید شده است که سهم تقریبا برابری را از این نسبت دارند. نکته قابل توجه افزایش فراتر از پیش‌بینی استفاده از متانول جهت تولید الفین‌ها است که سهم آن حدود ۷ درصد افزایش یافته است.

الفین در جهان

اندازه بازار جهانی الفین‌ها در سال ۲۰۲۴ به ۲۷۵.۸۵ میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۲ به ۳۹۹.۸۶ میلیارد دلار برسد. اندازه بازار جهانی این صنعت در سال ۲۰۲۳، ۲۱۳ میلیارد دلار بود.

در میان کشورها، ایالات متحده یک تولیدکننده پیشرو در الفین‌های کلیدی مانند اتیلن و پروپیلن است و از صنعت گاز شیل خود که خوراک مقرون به صرفه‌ای است، برای تولید استفاده می‌کند. آسیا و اقیانوسیه به عنوان پویاترین و در حال رشدترین منطقه در بازار جهانی الفین شناخته می‌شود. این رشد عمدتا ناشی از گسترش پایگاه صنعتی، شهرنشینی و افزایش درآمدها به ویژه در کشورهایی مانند چین و هند است. چین بزرگترین مصرف‌کننده و تولیدکننده الفین‌ها در آسیا و اقیانوسیه است. سرمایه‌گذاری این کشور در مجتمع‌های پتروشیمی و توسعه فناوری‌های جدید تولید الفین به موقعیت مسلط آن در بازار کمک می‌کند. هند همچنین به دلیل رونق بخش‌های صنعتی و کالاهای مصرفی، پتانسیل رشد قوی در این صنعت دارد.

در اروپا، آلمان و هلند بازیگران کلیدی در بازار الفین اروپا هستند. در حالی که اروپا سهم قابل توجهی از بازار جهانی الفین‌ها را در اختیار دارد، انتظار می‌رود نرخ رشد آن در مقایسه با آسیا و اقیانوسیه به دلیل اشباع بازار و تمرکز بر جایگزین‌های کم خطرتر (از جهت محیط زیست)، کندتر باشد.